A warm cafe corner — where every post, comment, and share carries legal weight
"โพสต์ด่าในโซเชียล หมิ่นประมาท ดูหมิ่น หรือผิด พ.ร.บ.คอมฯ?"
ชื่อในบทความนี้เป็นชื่อสมมติ ไม่มีตัวตนจริง เป็นเพียงการเล่าเรื่องทางวิชาการ ไม่ได้ตั้งใจจะพาดพิงบุคคลใดนะคะ
พี่เอเห็นคอมเมนต์ในแพลตฟอร์มออนไลน์ว่า "คนนี้โกงเงินเพื่อน เชื่อไม่ได้" แล้วรีบ Share ต่อ โดยไม่รู้ว่าจริงหรือเปล่า ส่วนน้าซีโพสต์คำหยาบใส่อดีตเพื่อนร่วมงาน ทั้งสองคนถามน้องแว่นว่า "ต้องรับผิดทางกฎหมายไหมคะ?"
คำตอบคือขึ้นอยู่กับ "ประเภท" ของการกระทำ และ "มาตรา" ที่เข้าข่าย ซึ่งโทษแตกต่างกันมากเลยค่ะ
ข้อ 1–3 · หมิ่นประมาท องค์ประกอบ และโทษออนไลน์
โพสต์ด่า/ใส่ความบนโซเชียล ผิด "หมิ่นประมาท" ไหม? ⚖️
พี่บีโพสต์ข้อความในกลุ่มออนไลน์ว่า "ลุง D หัวหน้าแผนก ขโมยเงินบริษัท" โดยไม่มีหลักฐาน อยากรู้ว่าผิดกฎหมายหมิ่นประมาทไหม? คำตอบต้องเช็กองค์ประกอบ 3 ข้อค่ะ
หมิ่นประมาทตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๒๖ มีองค์ประกอบสำคัญ 3 อย่าง ถ้าครบทั้งสามข้อถือว่าผิดค่ะ:
(1) ใส่ความ — กล่าวข้อความที่ระบุหรือบ่งชี้ว่าบุคคลนั้นทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ไม่ว่าจะจริงหรือเท็จ
(2) ต่อบุคคลที่สาม — มีบุคคลอื่นที่ไม่ใช่ผู้เสียหายรับรู้ข้อความนั้นด้วย (โพสต์สาธารณะเข้าข่ายทันทีค่ะ)
(3) น่าจะทำให้เสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง — ไม่ต้องเสียหายจริง แค่ "น่าจะ" ก็พอ
| ลักษณะการกระทำ | เข้าข่าย ม.326? |
|---|---|
| โพสต์ข้อความกล่าวหาว่าทำสิ่งผิดกฎหมาย ในกลุ่มที่มีสมาชิก | ใช่ — มีบุคคลที่สามเสมอ |
| ส่งข้อความ Direct Message ส่วนตัวถึงตัวเขาเพียงคนเดียว | ไม่ — ไม่มีบุคคลที่สาม |
| คอมเมนต์ใต้โพสต์สาธารณะที่คนอื่นเห็น | ใช่ — บุคคลที่สามเห็นได้ |
| แชร์ข้อความหมิ่นประมาทของคนอื่นโดยไม่มีความเห็น | อาจใช่ — ขึ้นอยู่กับบริบทและเจตนา |
(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๒๖)
มาตรา ๓๒๖ ผู้ใดใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ผู้นั้นกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาท ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
น้องแว่นสรุปค่ะ
- 3 องค์ประกอบ: ใส่ความ + ต่อบุคคลที่สาม + น่าจะทำให้เสียชื่อเสียง
- โพสต์สาธารณะ มีบุคคลที่สามเสมอ ครบองค์ประกอบทันทีค่ะ
- โทษ จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
- เป็นความผิดอันยอมความได้ — ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน
โพสต์ออนไลน์ = "โดยการโฆษณา" → ม.328 โทษหนักกว่า 📢
น้าซีโพสต์ข้อความใส่ร้ายเพื่อนร่วมงานในเพจสาธารณะที่มีผู้ติดตามหลายพัน ถ้าเข้าข่ายหมิ่นประมาทอยู่แล้ว จะเจอ มาตรา ๓๒๘ ด้วย ซึ่งโทษหนักกว่า ม.326 มากค่ะ
มาตรา ๓๒๘ กำหนดว่า หากหมิ่นประมาท "โดยการโฆษณา" ซึ่งหมายรวมถึงการโพสต์ข้อความหรือภาพที่ทำให้ปรากฏแก่บุคคลทั่วไปบนแพลตฟอร์มออนไลน์ โทษจะเด้งขึ้นทันทีค่ะ
ความต่างสำคัญ: ม.326 ปรับ "หรือ" จำคุก เลือกได้ แต่ ม.328 ปรับ "และ" จำคุก ศาลต้องลงทั้งสองอย่างพร้อมกันค่ะ
| มาตรา | โทษจำคุก | โทษปรับ | ลักษณะ |
|---|---|---|---|
| ม.326 (ทั่วไป) | ไม่เกิน 1 ปี | ไม่เกิน 20,000 บาท | หรือ / ทั้งสองอย่าง |
| ม.328 (โดยการโฆษณา) | ไม่เกิน 2 ปี | ไม่เกิน 200,000 บาท | และ (ต้องลงทั้งคู่) |
(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๒๘)
มาตรา ๓๒๘ ถ้าความผิดฐานหมิ่นประมาทได้กระทำโดยการโฆษณาด้วยเอกสาร ภาพวาด ภาพระบายสี ภาพยนตร์ ภาพหรือตัวอักษรที่ทำให้ปรากฏไม่ว่าด้วยวิธีใด ๆ แผ่นเสียง หรือสิ่งบันทึกเสียง บันทึกภาพ หรือบันทึกอักษร กระทำโดยการกระจายเสียง หรือการกระจายภาพ หรือโดยกระทำการป่าวประกาศด้วยวิธีอื่น ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี และปรับไม่เกินสองแสนบาท
น้องแว่นสรุปค่ะ
- โพสต์ออนไลน์ = โดยการโฆษณา ตาม ม.328 ค่ะ
- โทษหนักกว่า: จำคุกไม่เกิน 2 ปี และ ปรับไม่เกิน 200,000 บาท
- ปรับ "และ" จำคุก — ต่างจาก ม.326 ที่เลือกได้
- มาตรา 327 ยังใช้กับการใส่ความผู้ตายด้วยนะคะ (ดูข้อ 3)
"ดูหมิ่น" (ม.393) ต่างจาก "หมิ่นประมาท" (ม.326) อย่างไร? 🤔
พี่เอถามว่า ถ้าแค่ด่าคนอื่นด้วยคำหยาบโดยไม่ได้กล่าวหาว่าทำอะไร แบบนี้ผิดกฎหมายข้อใดค่ะ? คำตอบคือ ดูหมิ่น ตามมาตรา ๓๙๓ ซึ่งต่างจากหมิ่นประมาทชัดเจนค่ะ
หมิ่นประมาท (ม.326/328) ต้องมีการ "ใส่ความ" — กล่าวข้อเท็จจริงหรือสิ่งที่บ่งชี้ว่าเขาทำอะไรบางอย่าง เพื่อให้บุคคลที่สามเชื่อว่าเขาทำสิ่งนั้น
ดูหมิ่น (ม.393) คือการดูถูก เหยียดหยาม แสดงการดูแคลนต่อหน้า หรือโดยการโฆษณา โดยไม่จำเป็นต้องมีการ "กล่าวหา" เป็นเรื่องราวค่ะ
| ประเด็น | หมิ่นประมาท (ม.326/328) | ดูหมิ่น (ม.393) |
|---|---|---|
| ต้องมีบุคคลที่สาม? | ต้องมี | ไม่ต้องมี (ซึ่งหน้า) |
| ลักษณะข้อความ | ใส่ความ/กล่าวหาเป็นเรื่องราว | ดูถูก เหยียดหยาม ไม่ต้องมีเนื้อหา |
| โทษจำคุก | ไม่เกิน 1-2 ปี | ไม่เกิน 1 เดือน |
| โทษปรับ | 20,000-200,000 บาท | ไม่เกิน 10,000 บาท |
(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๒๖, ๓๒๘, ๓๙๓)
มาตรา ๓๙๓ ผู้ใดดูหมิ่นผู้อื่นซึ่งหน้าหรือด้วยการโฆษณา ต้องระวางโทษ จำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ดูหมิ่น = ดูถูกเหยียดหยาม ไม่ต้องมีบุคคลที่สาม ไม่ต้องใส่ความเป็นเรื่อง
- หมิ่นประมาท = ต้องใส่ความต่อบุคคลที่สาม น่าจะทำให้เสียหาย
- โทษดูหมิ่นเบากว่า แต่ก็ยังผิดกฎหมายนะคะ
- ดูหมิ่นออนไลน์ก็เข้าข่าย ม.393 ด้วย เพราะ "หรือด้วยการโฆษณา"
The law has nuance — knowing which section applies changes everything
ข้อ 4–5 · พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ และข้อต่อสู้ทางกฎหมาย
พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ ม.14 กับหมิ่นประมาทออนไลน์ — ใช้ได้ไหม? 💻
ลุง D ถามว่า จะเอาผิดคนที่โพสต์หมิ่นประมาทออนไลน์ด้วย พ.ร.บ.ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ ม.14 ได้ไหม? คำตอบต้องดูว่าหลังแก้ไข พ.ศ. 2560 กฎหมายเปลี่ยนไปอย่างไรค่ะ
ก่อน พ.ศ. 2560 มีการใช้ ม.14(1) ฟ้องหมิ่นประมาทออนไลน์ได้อย่างกว้างขวาง แต่หลังแก้ไขปี 2560 มีการเพิ่มวลีสำคัญ ที่ทำให้ใช้ ม.14(1) กับหมิ่นประมาทธรรมดาไม่ได้อีกแล้ว
มาตรา ๑๔(๑) ปัจจุบันกำหนดว่าต้องเป็นการกระทำ "โดยทุจริต หรือโดยหลอกลวง" และเพิ่มข้อยกเว้นว่า "อันมิใช่การกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา" หมายความว่าหมิ่นประมาทธรรมดาต้องใช้ ป.อาญา ม.326/328 ไม่ใช่ ม.14 ค่ะ
| สถานการณ์ | กฎหมายที่ใช้ |
|---|---|
| โพสต์หมิ่นประมาท (ข้อความธรรมดา) | ป.อาญา ม.326/328 เท่านั้น |
| ตัดต่อภาพให้ดูหมิ่น เกลียดชัง | พ.ร.บ.คอมฯ ม.16 |
| สร้าง/เผยแพร่ข้อมูลปลอมเพื่อหลอกลวง ทุจริต | พ.ร.บ.คอมฯ ม.14(1) |
| เผยแพร่ข้อมูลกระทบความมั่นคงของรัฐ | พ.ร.บ.คอมฯ ม.14(2) |
(อ้างอิงจากพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา ๑๔, ๑๖)
มาตรา ๑๔ ผู้ใดกระทำความผิดที่ระบุไว้ดังต่อไปนี้ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปีหรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (๑) โดยทุจริต หรือโดยหลอกลวง นำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ที่บิดเบือนหรือปลอมไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน หรือข้อมูลคอมพิวเตอร์อันเป็นเท็จ โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ประชาชน อันมิใช่การกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา (๒) นำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์อันเป็นเท็จ โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายต่อการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของประเทศ ความปลอดภัยสาธารณะ ความมั่นคงในทางเศรษฐกิจของประเทศ หรือโครงสร้างพื้นฐานอันเป็นประโยชน์สาธารณะของประเทศ หรือก่อให้เกิดความตื่นตระหนกแก่ประชาชน (๓) นำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ใด ๆ อันเป็นความผิดเกี่ยวกับความมั่นคงแห่งราชอาณาจักรหรือความผิดเกี่ยวกับการก่อการร้ายตามประมวลกฎหมายอาญา (๔) นำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ใด ๆ ที่มีลักษณะอันลามกและข้อมูลคอมพิวเตอร์นั้นประชาชนทั่วไปอาจเข้าถึงได้ (๕) เผยแพร่หรือส่งต่อซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์โดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นข้อมูลคอมพิวเตอร์ตาม (๑) (๒) (๓) หรือ (๔) ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่ง (๑) มิได้กระทำต่อประชาชน แต่เป็นการกระทำต่อบุคคลใดบุคคลหนึ่ง ผู้กระทำ ผู้เผยแพร่หรือส่งต่อซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ดังกล่าวต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปีหรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้เป็นความผิดอันยอมความได้
น้องแว่นสรุปค่ะ
- หลังแก้ไข 2560: หมิ่นประมาทธรรมดา ฟ้องตาม ม.14(1) ไม่ได้
- ต้องมีเจตนา "ทุจริต/หลอกลวง" + ข้อมูลปลอม จึงจะเข้า ม.14(1)
- ตัดต่อภาพ = ใช้ ม.16 แทน โทษหนักกว่า (จำคุกไม่เกิน 3 ปี)
- หมิ่นประมาทออนไลน์ธรรมดา ใช้ ป.อาญา ม.326/328 ค่ะ
ข้อต่อสู้และทางออก — พูดความจริงพิสูจน์ได้ + แสดงความเห็นโดยสุจริต 🛡️
พี่บีถามว่า ถ้าสิ่งที่โพสต์เป็นความจริง หรือเป็นความเห็น ยังต้องรับผิดไหม? กฎหมายมีข้อยกเว้นสำคัญ 2 ข้อค่ะ ตามมาตรา ๓๒๙ และมาตรา ๓๓๐
ทางออกที่ 1 — พิสูจน์ว่าจริง (ม.330): ถ้าผู้ถูกกล่าวหาสามารถพิสูจน์ได้ว่าข้อความนั้นเป็นความจริง ก็ไม่ต้องรับโทษ แต่มีข้อห้ามค่ะ — ถ้าเป็นเรื่องส่วนตัวและการพิสูจน์ไม่เป็นประโยชน์แก่สาธารณะ จะพิสูจน์ไม่ได้
ทางออกที่ 2 — แสดงความเห็นโดยสุจริต (ม.329): ติชมบุคคลสาธารณะ วิจารณ์ผลงานที่เปิดเผยต่อสาธารณะ หรือแจ้งข่าวการพิจารณาในศาล ถ้าทำโดยสุจริตก็ไม่ผิดค่ะ
| ข้อต่อสู้ | เงื่อนไขสำคัญ | ผลทางกฎหมาย |
|---|---|---|
| พิสูจน์ความจริง (ม.330) | พิสูจน์ได้จริง + ไม่ใช่เรื่องส่วนตัวที่ไม่มีประโยชน์สาธารณะ | ไม่ต้องรับโทษ |
| ความเห็นโดยสุจริต (ม.329) | สุจริต + เพื่อป้องกันตน/ติชมโดยธรรม/แจ้งข่าวในศาล | ไม่ผิดหมิ่นประมาท |
| ถอนโพสต์/ขอโทษ/ไกล่เกลี่ย | ผู้เสียหายยินยอม | อาจยอมความ/ลดโทษได้ |
(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๒๙, ๓๓๐)
มาตรา ๓๒๙ ผู้ใดแสดงความคิดเห็นหรือข้อความใดโดยสุจริต (๑) เพื่อความชอบธรรม ป้องกันตนหรือป้องกันส่วนได้เสียเกี่ยวกับตนตามคลองธรรม (๒) ในฐานะเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติการตามหน้าที่ (๓) ติชมด้วยความเป็นธรรม ซึ่งบุคคลหรือสิ่งใดอันเป็นวิสัยของประชาชนย่อมกระทำ หรือ (๔) ในการแจ้งข่าวด้วยความเป็นธรรมเรื่องการดำเนินการอันเปิดเผยในศาลหรือในการประชุม ผู้นั้นไม่มีความผิดฐานหมิ่นประมาท
มาตรา ๓๓๐ ในกรณีหมิ่นประมาท ถ้าผู้ถูกหาว่ากระทำความผิด พิสูจน์ได้ว่าข้อที่หาว่าเป็นหมิ่นประมาทนั้นเป็นความจริง ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษ แต่ห้ามไม่ให้พิสูจน์ ถ้าข้อที่หาว่าเป็นหมิ่นประมาทนั้นเป็นการใส่ความในเรื่องส่วนตัว และการพิสูจน์จะไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน
น้องแว่นสรุปค่ะ
- พิสูจน์ว่าจริง (ม.330) = ไม่ต้องรับโทษ แต่มีข้อห้ามเรื่องส่วนตัว
- แสดงความเห็นโดยสุจริต (ม.329) = ติชมโดยธรรม/วิจารณ์งานสาธารณะ
- ยอมความได้ — ถอนโพสต์ ขอโทษ ไกล่เกลี่ยก่อนครบ 3 เดือน
- หมิ่นประมาทเป็นความผิดต่อส่วนตัว ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์เอง
- หมิ่นประมาท ม.326 ใส่ความ + ต่อบุคคลที่สาม + น่าจะเสียชื่อเสียง — โทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี ดูข้อ 1
- โพสต์ออนไลน์ ม.328 โดยการโฆษณา — โทษหนักขึ้น จำคุกไม่เกิน 2 ปี และปรับไม่เกิน 200,000 บาท ดูข้อ 2
- ดูหมิ่น ม.393 ดูถูกเหยียดหยาม ซึ่งหน้าหรือโดยโฆษณา — โทษเบากว่า แต่ก็ยังผิด ดูข้อ 3
- พ.ร.บ.คอมฯ ม.14 หลัง 2560 หมิ่นประมาทธรรมดาฟ้องตาม ม.14 ไม่ได้ ต้องใช้ ป.อาญา ดูข้อ 4
- ข้อต่อสู้ พิสูจน์ความจริง (ม.330) + ความเห็นสุจริต (ม.329) + ยอมความก่อนครบ 3 เดือน ดูข้อ 5
น้องแว่นวิจัยกฎหมายให้ฟรีทุกวัน ถ้าบทความนี้มีประโยชน์
กดกาแฟหรือขนมปังให้น้องแว่นสักชิ้นนะคะ
สามารถค้นหาตัวบทกฎหมายฉบับเต็มได้ที่ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS)