น้องแว่น — Kelomn Legal Café · PDPA · หมิ่นประมาท · ละเมิด
โพสต์ประจานพนักงานที่ให้ออก พร้อมชื่อ-รูป ผิดกฎหมายไหม
ชื่อในบทความนี้เป็นชื่อสมมติ ไม่มีตัวตนจริง เป็นเพียงการเล่าเรื่องทางวิชาการ ไม่ได้ตั้งใจจะพาดพิงบุคคลใดนะคะ
ลุง D เจ้าของกิจการโมโหมากที่พี่บีลาออกกะทันหัน เลย โพสต์ประกาศลงเพจร้านว่า “พนักงานคนนี้พ้นสภาพแล้ว” พร้อมแนบรูปและชื่อเต็ม — คำถามคือ ทำแบบนี้ผิดกฎหมายไหม?
เรื่องนี้ไม่ได้มีกฎหมายเดียวมาเกี่ยว แต่เกี่ยวถึง 3 ฉบับพร้อมกัน — PDPA หมิ่นประมาททางอาญา และละเมิดทางแพ่ง มาดูทีละมุมแบบเข้าใจง่ายกันค่ะ ที่ Kelomn เราสรุปให้ครบทุกมาตรา
โพสต์ประจานพนักงาน เสี่ยงกฎหมาย 3 ฉบับ · PDPA · อาญา · แพ่ง
มุมที่ 1 — PDPA: โพสต์ชื่อ-รูปพนักงาน คือการประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคล (ม.๒๔ / ม.๒๗)
ชื่อและรูปของพี่บีคือ “ข้อมูลส่วนบุคคล” การเอาไปโพสต์สาธารณะจึงต้องมี ฐานทางกฎหมายรองรับค่ะ
โดยหลัก ห้ามมิให้ผู้ควบคุมข้อมูลเก็บรวบรวมข้อมูลโดยไม่ได้รับความยินยอม เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา ๒๔ เช่น เพื่อประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมายหรือเพื่อปฏิบัติตามสัญญา และห้ามใช้หรือเปิดเผยข้อมูลนอกเหนือไปจากวัตถุประสงค์ที่ได้แจ้งหรือที่ได้รับความยินยอมไว้ ตามมาตรา ๒๗ การโพสต์ประจานต่อสาธารณะมักเกินวัตถุประสงค์ของการจ้างงานและไม่มีฐานทางกฎหมายรองรับ จึงเสี่ยงเป็นการฝ่าฝืน PDPA
| โพสต์ข้อมูลพนักงาน (PDPA) | ต้องมีอะไร |
|---|---|
| ฐานในการเปิดเผยข้อมูล (ยินยอม/ข้อยกเว้น ม.๒๔) | ต้องมี |
| ใช้ตามวัตถุประสงค์ที่แจ้ง/ยินยอม (ม.๒๗) | ห้ามใช้นอกวัตถุประสงค์ |
| ประจานต่อสาธารณะ | มักเกินวัตถุประสงค์ ไม่มีฐานรองรับ |
(อ้างอิงจากพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๒๔, ๒๗)
มาตรา ๒๔ ห้ามมิให้ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลทำการเก็บรวบรวมข้อมูลส่วนบุคคลโดยไม่ได้รับความยินยอมจากเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล เว้นแต่ (๑) เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ที่เกี่ยวกับการจัดทำเอกสารประวัติศาสตร์หรือจดหมายเหตุเพื่อประโยชน์สาธารณะ หรือที่เกี่ยวกับการศึกษาวิจัยหรือสถิติซึ่งได้จัดให้มีมาตรการปกป้องที่เหมาะสมเพื่อคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล ทั้งนี้ ตามที่คณะกรรมการประกาศกำหนด (๒) เพื่อป้องกันหรือระงับอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย หรือสุขภาพของบุคคล (๓) เป็นการจำเป็นเพื่อการปฏิบัติตามสัญญาซึ่งเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลเป็นคู่สัญญาหรือเพื่อใช้ในการดำเนินการตามคำขอของเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลก่อนเข้าทำสัญญานั้น (๔) เป็นการจำเป็นเพื่อการปฏิบัติหน้าที่ในการดำเนินภารกิจเพื่อประโยชน์สาธารณะของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล หรือปฏิบัติหน้าที่ในการใช้อำนาจรัฐที่ได้มอบให้แก่ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล (๕) เป็นการจำเป็นเพื่อประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมายของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลหรือของบุคคลหรือนิติบุคคลอื่นที่ไม่ใช่ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล เว้นแต่ประโยชน์ดังกล่าวมีความสำคัญน้อยกว่าสิทธิขั้นพื้นฐานในข้อมูลส่วนบุคคลของเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล (๖) เป็นการปฏิบัติตามกฎหมายของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล มาตรา ๒๗ ห้ามมิให้ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลใช้หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคล โดยไม่ได้รับความยินยอมจากเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล เว้นแต่เป็นข้อมูลส่วนบุคคลที่เก็บรวบรวมได้โดยได้รับยกเว้นไม่ต้องขอความยินยอมตามมาตรา ๒๔ หรือมาตรา ๒๖ บุคคลหรือนิติบุคคลที่ได้รับข้อมูลส่วนบุคคลมาจากการเปิดเผยตามวรรคหนึ่ง จะต้องไม่ใช้หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลเพื่อวัตถุประสงค์อื่นนอกเหนือจากวัตถุประสงค์ที่ได้แจ้งไว้กับผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลในการขอรับข้อมูลส่วนบุคคลนั้น ในกรณีที่ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลใช้หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลที่ได้รับยกเว้นไม่ต้องขอความยินยอมตามวรรคหนึ่ง ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลต้องบันทึกการใช้หรือเปิดเผยนั้นไว้ในรายการตามมาตรา ๓๙
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ชื่อ-รูปพนักงาน = ข้อมูลส่วนบุคคล การเปิดเผยต้องมีฐาน (ม.๒๔)
- ห้ามใช้/เปิดเผยนอกวัตถุประสงค์ที่แจ้งหรือยินยอม (ม.๒๗)
- ประจานต่อสาธารณะมักเกินวัตถุประสงค์การจ้างงาน
มุมที่ 2 — อาญา: เสี่ยงหมิ่นประมาท (ป.อาญา ม.๓๒๖)
ถ้าข้อความที่โพสต์ น่าจะทำให้พี่บีเสียชื่อเสียง ก็อาจเข้าข่ายหมิ่นประมาททางอาญาค่ะ
ผู้ใดใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ผู้นั้นกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาท ตามมาตรา ๓๒๖ โทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปีหรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท ทั้งนี้ การพิจารณาต้องดูถ้อยคำและบริบทเป็นรายกรณี และมีข้อต่อสู้เรื่องการแสดงข้อความโดยสุจริตหรือเพื่อประโยชน์สาธารณะตามกฎหมาย
| หมิ่นประมาท (ม.๓๒๖) | องค์ประกอบ/โทษ |
|---|---|
| ใส่ความต่อบุคคลที่สาม น่าจะทำให้เสียชื่อเสียง | อาจเข้าข่ายหมิ่นประมาท |
| โทษ | จำคุก ≤1 ปี / ปรับ ≤2 หมื่นบาท |
| ข้อต่อสู้ | แสดงโดยสุจริต/เพื่อประโยชน์สาธารณะ (พิจารณารายกรณี) |
(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๒๖)
มาตรา ๓๒๖ ผู้ใดใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ผู้นั้นกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาท ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ข้อความที่น่าจะทำให้เสียชื่อเสียง อาจเข้าข่ายหมิ่นประมาท (ม.๓๒๖)
- โทษจำคุก ≤1 ปี หรือปรับ ≤2 หมื่นบาท
- ความจริงไม่ใช่ข้อยกเว้นเสมอไป — ดูบริบทเป็นรายกรณี
มุมที่ 3 — อาญา: โพสต์ลงโซเชียล = หมิ่นประมาทโดยการโฆษณา โทษหนักขึ้น (ม.๓๒๘)
การโพสต์ลงโซเชียลที่คนเห็นเป็นวงกว้าง ไม่ใช่หมิ่นประมาทธรรมดา แต่เป็น หมิ่นประมาทโดยการโฆษณาค่ะ
ถ้าความผิดฐานหมิ่นประมาทได้กระทำโดยการโฆษณาด้วยเอกสาร ภาพ ภาพยนตร์ การกระจายเสียงหรือภาพ หรือป่าวประกาศด้วยวิธีอื่น ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปีและปรับไม่เกินสองแสนบาท ตามมาตรา ๓๒๘ ซึ่งการโพสต์ข้อความหรือภาพลงสื่อสังคมออนไลน์ที่เผยแพร่ต่อสาธารณะ โดยทั่วไปถือเป็นการโฆษณาตามความหมายนี้
| หมิ่นประมาทโดยการโฆษณา (ม.๓๒๘) | ผล/โทษ |
|---|---|
| โพสต์/เผยแพร่ต่อสาธารณะ (โซเชียล) | ถือเป็นการโฆษณา |
| โทษหนักกว่าหมิ่นประมาทธรรมดา | จำคุก ≤2 ปี และปรับ ≤2 แสนบาท |
| ลักษณะโทษ | จำคุก “และ” ปรับ (ไม่ใช่ “หรือ”) |
(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๒๘)
มาตรา ๓๒๘ ถ้าความผิดฐานหมิ่นประมาทได้กระทำโดยการโฆษณาด้วยเอกสาร ภาพวาด ภาพระบายสี ภาพยนตร์ ภาพหรือตัวอักษรที่ทำให้ปรากฏไม่ว่าด้วยวิธีใด ๆ แผ่นเสียง หรือสิ่งบันทึกเสียง บันทึกภาพ หรือบันทึกอักษร กระทำโดยการกระจายเสียง หรือการกระจายภาพ หรือโดยกระทำการป่าวประกาศด้วยวิธีอื่น ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี และปรับไม่เกินสองแสนบาท
น้องแว่นสรุปค่ะ
- โพสต์ลงโซเชียลที่เผยแพร่ต่อสาธารณะ ถือเป็นการโฆษณา (ม.๓๒๘)
- โทษหนักขึ้นเป็นจำคุก ≤2 ปี และปรับ ≤2 แสนบาท
- เป็นโทษ “จำคุกและปรับ” ไม่ใช่ “หรือ”
มุมที่ 4 — แพ่ง: ละเมิดและไขข่าวแพร่หลาย ต้องชดใช้ค่าเสียหาย (ม.๔๒๐ / ม.๔๒๓)
นอกจากโทษอาญา พี่บียัง ฟ้องเรียกค่าเสียหายทางแพ่ง จากการถูกประจานได้ด้วยค่ะ
ผู้ใดจงใจหรือประมาทเลินเล่อ ทำต่อบุคคลอื่นโดยผิดกฎหมายให้เขาเสียหายแก่สิทธิอย่างหนึ่งอย่างใด เป็นการละเมิดและต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน ตามมาตรา ๔๒๐ และผู้ใดกล่าวหรือไขข่าวแพร่หลายซึ่งข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง อันเป็นที่เสียหายแก่ชื่อเสียงหรือทางทำมาหาได้ของผู้อื่น ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน ตามมาตรา ๔๒๓ — โดยมาตรา ๔๒๓ ใช้กับกรณีข้อความที่ฝ่าฝืนต่อความจริง
| ความรับผิดทางแพ่ง | หลัก |
|---|---|
| ทำให้ผู้อื่นเสียหายโดยผิดกฎหมาย | ละเมิด ต้องชดใช้ค่าสินไหม (ม.๔๒๐) |
| ไขข่าวแพร่หลายที่ฝ่าฝืนต่อความจริง | ต้องชดใช้ค่าสินไหม (ม.๔๒๓) |
| ขอบเขต ม.๔๒๓ | ใช้กับข้อความที่ฝ่าฝืนต่อความจริง |
(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔๒๐, ๔๒๓)
มาตรา ๔๒๐ ผู้ใดจงใจหรือประมาทเลินเล่อ ทำต่อบุคคลอื่นโดยผิดกฎหมายให้เขาเสียหายถึงแก่ชีวิตก็ดี แก่ร่างกายก็ดี อนามัยก็ดี เสรีภาพก็ดี ทรัพย์สินหรือสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใดก็ดี ท่านว่าผู้นั้นทำละเมิดจำต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนเพื่อการนั้น มาตรา ๔๒๓ ผู้ใดกล่าวหรือไขข่าวแพร่หลายซึ่งข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง เป็นที่เสียหายแก่ชื่อเสียงหรือเกียรติคุณของบุคคลอื่นก็ดี หรือเป็นที่เสียหายแก่ทางทำมาหาได้หรือทางเจริญของเขาโดยประการอื่นก็ดี ท่านว่าผู้นั้นจะต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่เขาเพื่อความเสียหายอย่างใด ๆ อันเกิดแต่การนั้น แม้ทั้งเมื่อตนมิได้รู้ว่าข้อความนั้นไม่จริง แต่หากควรจะรู้ได้ ผู้ใดส่งข่าวสารอันตนมิได้รู้ว่าเป็นความไม่จริง หากว่าตนเองหรือผู้รับข่าวสารนั้นมีทางได้เสียโดยชอบในการนั้นด้วยแล้ว ท่านว่าเพียงที่ส่งข่าวสารเช่นนั้นหาทำให้ผู้นั้นต้องรับผิดใช้ค่าสินไหมทดแทนไม่
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ทำให้ผู้อื่นเสียหายโดยผิดกฎหมาย = ละเมิด ต้องชดใช้ค่าสินไหม (ม.๔๒๐)
- ไขข่าวแพร่หลายที่ฝ่าฝืนต่อความจริง ต้องชดใช้ (ม.๔๒๓)
- ฟ้องแพ่งควบคู่กับคดีอาญาได้
หัวใจของเรื่องนี้คือ — ความโกรธไม่ใช่เหตุให้ประจานคนอื่นต่อสาธารณะได้ การโพสต์ชื่อ-รูปพนักงานที่ให้ออก เสี่ยงผิดทั้ง PDPA หมิ่นประมาททางอาญา และละเมิดทางแพ่ง พร้อมกันได้
- PDPA โพสต์ข้อมูลพนักงานต้องมีฐาน (ม.๒๔/๒๗) ดูข้อ 1
- หมิ่นประมาท ข้อความน่าจะทำให้เสียชื่อเสียง (ม.๓๒๖) ดูข้อ 2
- โดยการโฆษณา โพสต์โซเชียล โทษหนักขึ้น (ม.๓๒๘) ดูข้อ 3
- ละเมิดทางแพ่ง ชดใช้ค่าเสียหาย (ม.๔๒๐/๔๒๓) ดูข้อ 4
ถ้าจำเป็นต้องสื่อสารเรื่องการพ้นสภาพพนักงาน ทางที่ปลอดภัยคือแจ้งเฉพาะผู้ที่เกี่ยวข้องเท่าที่จำเป็น ใช้ถ้อยคำที่เป็นข้อเท็จจริง ไม่ใส่ความหรือประจาน และหลีกเลี่ยงการเปิดเผยชื่อ-รูปต่อสาธารณะโดยไม่มีฐานทางกฎหมายนะคะ
ถ้าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์ ให้ส่ง กาแฟและขนมปัง ให้เป็นกำลังใจ
กดให้กาแฟ หรือ ขนมปัง สัก 1 อย่างไหมคะ?