น้องแว่น — Kelomn Legal Café · กฎหมายผู้บริโภคและการโฆษณา
กฎปี 2569 ก่อนโพสต์ขายอาหาร
เช็ก 3 กลุ่มข้อความ + คำเตือนเฉพาะสินค้า
ชื่อในบทความนี้เป็นชื่อสมมติ ไม่มีตัวตนจริง เป็นเพียงการเล่าเรื่องเพื่อให้เข้าใจง่าย ไม่ได้ตั้งใจพาดพิงบุคคลหรือร้านค้าใดนะคะ
ขายขนม ขายน้ำสมุนไพร ขายอาหารเสริม หรือรับรีวิวสินค้า — พิมพ์คำว่า “ลดพุง” “ผิวใส” “บำรุงสมอง” ลงไปในโพสต์ อาจเข้าลักษณะข้อความที่ห้ามโฆษณาหรือข้อความที่ต้องขออนุญาตก่อนค่ะ
อย. ออก หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหารฉบับใหม่ เริ่มใช้ 28 กรกฎาคม 2569 และยกเลิกฉบับเดิมทั้งฉบับ เวลาตรวจโพสต์ให้แยก ข้อความโฆษณาเป็น 3 กลุ่ม ก่อน แล้วตรวจเพิ่มว่า สินค้า ของเราต้องแสดงข้อความหรือคำเตือนตามฉลากหรือบัญชีหมายเลข 4 หรือไม่ค่ะ
☕ หัวใจของเรื่อง — อ่านก่อนเข้าเนื้อหา
ถ้าจำ 3 อย่างนี้ได้ ที่เหลือจะง่ายขึ้นมากค่ะ
- “โฆษณา” กว้างกว่าที่คิด — ข้อ 3 นิยามว่าเป็น การกระทำด้วยวิธีการใด ๆ ให้ประชาชนเห็นหรือทราบข้อความเกี่ยวกับอาหารเพื่อประโยชน์ในทางการค้า และคำว่า “ข้อความ” รวมถึง เสียง ภาพ รูปภาพ สัญลักษณ์ ด้วย — โพสต์ คลิป รีวิว ไลฟ์ จึงนับหมด
- แยกผลของข้อความให้ออก 3 กลุ่ม — ห้ามโฆษณา (ข้อ 5) · ไม่ต้องขออนุญาต (ข้อ 6) · ต้องขออนุญาตก่อน (ข้อ 7)
- ตรวจ 2 ขั้น แล้วค่อยโพสต์ — ขั้นที่ 1 ดูที่ “ข้อความ” ว่าอยู่กลุ่มไหนใน 3 กลุ่มข้างต้น แล้ว ขั้นที่ 2 ดูที่ “ตัวสินค้า” ว่าอาหารที่เราขายเป็นประเภทที่ต้องแสดงคำเตือนหรือไม่ สองขั้นนี้ดูคนละสิ่งกัน จึงต้องผ่านทั้งคู่ค่ะ
ข้อความที่จะโพสต์อยู่กลุ่มไหน
ห้าม · ไม่ต้องขอ · ต้องขอ
อาหารที่ขายเป็นประเภทที่
ต้องแสดงคำเตือนหรือไม่
ผ่านทั้งสองขั้นแล้ว
จึงเผยแพร่ได้
คำที่ทำให้เข้าใจว่าอาหารรักษาโรคหรือเปลี่ยนแปลงร่างกายได้ ห้ามใช้ ไม่ว่าจะขออนุญาตหรือไม่ก็ตาม
เช่น “รักษาโรค” · “ลดความอ้วน” · “ผิวขาวใส” · “บำรุงสมอง” · “Detox ล้างสารพิษ”
หลักเกณฑ์ข้อ 5อ่านกลุ่มนี้เป็นการบอกข้อเท็จจริงเรื่องการขาย ไม่ได้อวดสรรพคุณ — โพสต์ได้ทันที แต่ต้องตรงตามจริงและเก็บหลักฐานไว้
เช่น “ลด แลก แจก แถม” · ราคาและปริมาณ · สถานที่จำหน่าย · ตราฮาลาล มอก. · รางวัลที่เคยได้รับ
หลักเกณฑ์ข้อ 6อ่านกลุ่มนี้คำที่พูดถึงคุณภาพหรือคุณค่าของอาหาร ต้องยื่นให้ อย. ตรวจก่อน ได้รับอนุญาตแล้วจึงโพสต์ได้
เช่น “สด” · “ธรรมชาติ / Natural” · “อุดมด้วยวิตามิน” · การกล่าวอ้างทางสุขภาพ
หลักเกณฑ์ข้อ 7อ่านกลุ่มนี้เรียงตามลำดับข้อในประกาศ — แดง หยุด · เขียว ไปได้ · เหลือง รอก่อน · หลังแยก 3 กลุ่มแล้ว ต้องตรวจคำเตือนตามข้อ 9 (2.2) และบัญชีหมายเลข 4 เพิ่มเสมอเมื่อเกี่ยวกับสินค้าของเราค่ะ
อ่านฉบับจริงก่อนโพสต์ — คำตอบที่แน่นอนอยู่ในตัวประกาศและบัญชีแนบท้าย
เราคัดมาเฉพาะส่วนที่คนขายของออนไลน์ใช้บ่อยที่สุด ห้ามใช้บทความนี้อ้างอิงแทนตัวประกาศ — ถ้าจะใช้ตัดสินใจจริงหรืออ้างอิงทางกฎหมาย ต้องเปิดฉบับจริงเสมอค่ะ
- ยกตัวบทเต็ม ข้อ 4 · ข้อ 5 · ข้อ 6 · ข้อ 7 · ข้อ 11 · ข้อ 12 · ข้อ 13 และ ข้อ 9 (2.2) เฉพาะส่วนที่ว่าด้วยคำเตือน
- เล่าเป็นคำอธิบาย ไม่ได้ยกตัวบท ข้อ 1 · ข้อ 2 · ข้อ 3 · ข้อ 10 — โดยเฉพาะข้อ 10 ที่มีหลักเกณฑ์เฉพาะรายสินค้า (อาหารทารก นม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เครื่องดื่มผสมกาเฟอีน กระท่อม กัญชา ฯลฯ) ซึ่งยาวและมีรายละเอียดมาก
- ไม่ได้กล่าวถึงเลย ข้อ 8 (ขั้นตอนยื่นคำขอและอายุใบอนุญาต) และ ข้อ 9 ส่วนที่เหลือ
- ยกมาเพียงบางส่วน บัญชีหมายเลข 1 · 2 · 3 · 4 — บัญชีเต็มรวม 22 หน้า มีรายการนับร้อย
ประกาศฉบับนี้ยาวและมีรายละเอียดมากค่ะ น้องแว่นจึงเลือกอธิบาย ด้วยการยกตัวอย่างที่คนขายของออนไลน์เจอบ่อยที่สุด ไม่ได้ยกมาทั้งฉบับ
ตัวประกาศบอก “หลักการ” ส่วน คำไหนพูดได้ คำไหนพูดไม่ได้ อยู่ในบัญชีแนบท้าย — ก่อนโพสต์ทุกครั้ง ขอให้เปิดบัญชีที่ตรงกับกลุ่มของเรา แล้วค้นคำที่จะใช้ดูสักครั้งนะคะ และควรอ่านตัวประกาศฉบับเต็มอย่างน้อยหนึ่งรอบ เพราะยังมีข้ออื่นที่บทความนี้ไม่ได้ยกมาค่ะ
ตัวอย่างข้อความที่ ห้ามโฆษณา — รวมคำที่เจอบ่อยในโพสต์ขายของ เช่น ลดความอ้วน ผิวขาวใส Detox บำรุงสมอง
วิธีอ่าน: จัดกลุ่มตามรายการย่อยของข้อ 5 ไล่หากลุ่มที่ตรงกับสิ่งที่เราจะพูด แล้วดูรายการข้อความใต้กลุ่มนั้น ถ้าคำของเราตรงหรือคล้าย ให้ถือว่าอยู่กลุ่มห้าม
อยู่หน้า 9–11 ของไฟล์กดเพื่ออ่าน →ข้อความที่ โฆษณาได้โดยไม่ต้องขออนุญาต — โปรโมชั่น ราคา สถานที่จำหน่าย เครื่องหมายรับรอง รางวัล
วิธีอ่าน: เป็นตาราง 4 ช่อง หาแถวที่ตรงกับข้อความของเราในช่อง “ข้อความ” แล้วอ่านช่อง “หลักฐานประกอบ” ว่าต้องเก็บอะไรไว้ และช่อง “เงื่อนไข” ว่าใช้ได้แค่ไหน เครื่องหมาย – แปลว่าไม่มีข้อกำหนดในช่องนั้น
อยู่หน้า 12–19 ของไฟล์กดเพื่ออ่าน →ข้อความที่ ต้องขออนุญาตก่อน — เช่น สด ธรรมชาติ/Natural พร้อมหลักฐานที่ต้องเตรียม
วิธีอ่าน: ตาราง 4 ช่องเหมือนกัน ถ้าเจอคำของเราในช่อง “ข้อความ” แปลว่าต้องยื่นขออนุญาตก่อน และต้องเตรียมเอกสารตามช่อง “หลักฐานประกอบ” ให้ครบตามช่อง “เงื่อนไข”
อยู่หน้า 20–27 ของไฟล์กดเพื่ออ่าน →หมายเหตุ: เลขหน้าที่ระบุคือ เลขหน้าของไฟล์ PDF เพราะบัญชีแต่ละฉบับมีเลขหน้าของตัวเองแยกจากเลขหน้าราชกิจจานุเบกษาค่ะ
อ่านต้นฉบับจากราชกิจจานุเบกษา
ประกาศ อย. เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. ๒๕๖๙
ตรวจตัวบทที่ต้นทางราชการ
พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. ๒๕๒๒
ตอนที่ 1 · ขั้นที่ 1 — ข้อความของเราอยู่กลุ่มไหน
กลุ่มที่ 1 — ข้อความที่ห้ามโฆษณา (ข้อ 5)
กลุ่มนี้คือ ห้ามใช้ — โดยหลักคือยื่นขออนุญาตก็ไม่ผ่าน (ตัวบทมีข้อยกเว้นเฉพาะเรื่องอยู่บ้าง เช่น ข้อ 5 (6) ที่เว้นให้อาหารควบคุมน้ำหนักซึ่งได้รับอนุญาตจาก อย. แล้ว) เพราะเป็นลักษณะที่ตัวประกาศเขียนไว้เองว่า “ซึ่งอาจเข้าข่าย” มาตรา ๔๐ แห่งพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. ๒๕๒๒ ค่ะ
พี่เอขายชาสมุนไพร เขียนแคปชั่นว่า “ดื่มแล้วลดพุง ผิวใสขึ้น ช่วยล้างสารพิษ” — สามคำนี้อยู่กลุ่มไหนคะ?
| 🔴 กลุ่มห้ามโฆษณา — สิ่งที่ห้ามสื่อ | ข้อที่ |
|---|---|
| เป็นเท็จ หรือเกินความจริง | ข้อ 5 (1) |
| บำบัด บรรเทา รักษา หรือป้องกันโรค | ข้อ 5 (2) |
| เปลี่ยนแปลงโครงสร้างร่างกาย หรือการทำงานของอวัยวะ | ข้อ 5 (3) |
| บำรุงกาม บำรุงเพศ | ข้อ 5 (4) |
| บำรุงผิวพรรณ หรือเพื่อความสวยงาม | ข้อ 5 (5) |
| ลดน้ำหนัก ลดความอ้วน (เว้นอาหารควบคุมน้ำหนักที่ได้รับอนุญาต) | ข้อ 5 (6) |
| กระชับสัดส่วน ดักจับไขมัน | ข้อ 5 (7) |
| อ้างรายงานวิชาการ/สถิติ ที่ยังไม่ผ่านการประเมินจาก อย. | ข้อ 5 (8) |
ข้อ ๕ การโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพหรือสรรพคุณของอาหารต้องไม่มีลักษณะที่เป็นเท็จหรือหลอกลวงให้เกิดความหลงเชื่อโดยไม่สมควร ซึ่งอาจเข้าข่ายตามมาตรา ๔๐ ดังนี้
(๑) ข้อความที่เป็นเท็จหรือเกินความจริง
(๒) ข้อความที่สื่อหรือแสดงให้เข้าใจว่าสามารถบำบัด บรรเทา รักษา หรือป้องกันโรค ความเจ็บป่วย หรืออาการของโรค
(๓) ข้อความที่สื่อหรือแสดงให้เข้าใจว่ามีผลต่อการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของร่างกาย หน้าที่การทำงานของอวัยวะ หรือระบบการทำงานของร่างกาย
(๔) ข้อความที่สื่อหรือแสดงให้เข้าใจว่าบำรุงกาม บำรุงเพศ หรือเกี่ยวกับการมีเพศสัมพันธ์
(๕) ข้อความที่สื่อหรือแสดงให้เข้าใจว่าเพื่อบำรุงผิวพรรณหรือเพื่อความสวยงาม
(๖) ข้อความที่สื่อหรือแสดงให้เข้าใจว่ามีผลต่อการลดน้ำหนักหรือลดความอ้วน เว้นแต่กรณีอาหารตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยอาหารสำหรับผู้ที่ต้องการควบคุมน้ำหนักที่ได้รับอนุญาตจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
(๗) ข้อความที่สื่อหรือแสดงให้เข้าใจว่ามีผลต่อการกระชับสัดส่วน ดักจับไขมัน หรือข้อความอื่นใดในทำนองเดียวกัน
(๘) การโฆษณาที่มีการใช้หรืออ้างอิงรายงานทางวิชาการ สถิติ ที่ยังไม่ผ่านการประเมินการกล่าวอ้างทางสุขภาพจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
ทั้งนี้ ตัวอย่างการโฆษณาในลักษณะข้างต้น แสดงไว้ตามบัญชีหมายเลข ๑ แนบท้ายประกาศนี้
นอกจากข้อ 5 แล้ว ยังมีข้อห้ามอีกชุดหนึ่งใน ข้อ 4 ซึ่งคนทำคอนเทนต์ต้องอ่านเป็นพิเศษ — โดยเฉพาะ (6) ที่ห้ามให้บุคลากรทางการแพทย์ หรือคนที่ทำให้เข้าใจว่าเป็นบุคลากรทางการแพทย์ มารับรองสรรพคุณ และ (7) ที่ห้ามเปรียบเทียบทับถมสินค้าผู้อื่น
ข้อ ๔ การโฆษณาอาหารต้องไม่ใช้ข้อความในลักษณะที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภค หรือข้อความที่อาจก่อให้เกิดผลเสียต่อสังคมเป็นส่วนรวม ดังต่อไปนี้
(๑) ข้อความที่ทำให้เข้าใจว่ามีวัตถุใดในอาหารหรือเป็นส่วนประกอบของอาหาร ซึ่งความจริงไม่มีหรือมีแต่ไม่เท่าที่ทำให้เข้าใจตามที่โฆษณา
(๒) ข้อความที่ก่อให้เกิดความเข้าใจผิดหรือไม่เข้าใจลักษณะหรือวิธีการบริโภคอาหาร
(๓) ข้อความที่อาจก่อให้เกิดความแตกแยกหรือเสื่อมเสียความสามัคคีในหมู่ประชาชน
(๔) ข้อความที่เป็นการสนับสนุนโดยตรงหรือโดยอ้อมให้มีการกระทำผิดกฎหมายหรือศีลธรรม หรือนำไปสู่ความเสื่อมเสียในประเพณีและวัฒนธรรมอันดีของชาติ
(๕) ข้อความที่อาจก่อให้เกิดพฤติกรรมลอกเลียนแบบที่จะนำมาซึ่งอันตรายหรือความรุนแรง
(๖) ข้อความที่เป็นการแนะนำ รับรองหรือยกย่องคุณประโยชน์ คุณภาพหรือสรรพคุณของอาหาร โดยบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุขหรือผู้ที่อ้างตนหรือแสดงตนหรือทำให้เข้าใจว่าเป็นบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุข
(๗) ข้อความที่เป็นการเปรียบเทียบหรือทับถมผลิตภัณฑ์ของผู้อื่น
น้องแว่นสรุปค่ะ ตอบพี่เอค่ะ — ทั้งสามคำอยู่กลุ่มห้ามหมดเลย “ลดพุง” เข้าข้อ 5 (6)/(7) “ผิวใส” เข้า (5) และ “ล้างสารพิษ” อยู่ในบัญชีหมายเลข 1 ต้องตัดออกก่อนโพสต์ค่ะกลุ่มที่ 2 — โพสต์ได้เลย ไม่ต้องขออนุญาต (ข้อ 6)
ข่าวดีสำหรับคนขายออนไลน์ค่ะ — การโฆษณา บางลักษณะโพสต์ได้ทันที ไม่ต้องยื่นขออนุญาตก่อน
ป้าบีขายขนมปัง อยากโพสต์ว่า “ซื้อ 2 กล่อง 100 บาท ส่งฟรีในกรุงเทพฯ” — ต้องขออนุญาตไหมคะ?
| 🟢 กลุ่มโพสต์ได้เลย — ลักษณะที่ทำได้ | ข้อที่ |
|---|---|
| ให้ข้อมูลทางวิชาการที่ไม่มีวัตถุประสงค์ทางการค้า (ต้องครบถ้วน มีทั้งข้อดี-ข้อเสีย) | ข้อ 6 (1) |
| เสนอภาพลักษณ์ของบริษัทหรือกิจการ (Corporate Image) | ข้อ 6 (2) |
| ให้ข้อเท็จจริงตามที่ระบุใน บัญชีหมายเลข 2 ตามเงื่อนไขที่กำหนด | ข้อ 6 (3) |
ข้อ ๖ การโฆษณาในลักษณะดังต่อไปนี้ สามารถกระทำได้โดยไม่ต้องนำมาให้พิจารณาอนุญาตก่อน
(๑) การให้ข้อมูลทางวิชาการที่ไม่มีวัตถุประสงค์เพื่อประโยชน์ในทางการค้า และไม่มีความเชื่อมโยงทำให้เข้าใจว่าเป็นการโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพหรือสรรพคุณของอาหารใด ๆ แต่ทั้งนี้การให้ข้อมูลทางวิชาการดังกล่าวต้องมีการให้ข้อมูลที่ครบถ้วน ถูกต้องตามหลักวิชาการ มีหลักฐานอ้างอิงที่เชื่อถือได้ เช่น แสดงทั้งข้อดี - ข้อเสีย ข้อควรระวัง
(๒) การโฆษณาในลักษณะการเสนอภาพลักษณ์ของบริษัทหรือกิจการ (Corporate Image)
(๓) การโฆษณาเฉพาะที่เป็นลักษณะการโฆษณาที่เป็นการให้ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับอาหารอาจใช้ข้อความตามที่ระบุไว้ในบัญชีแนบท้ายหมายเลข ๒ แนบท้ายประกาศนี้ ข้อความใดข้อความหนึ่งหรือหลายข้อความได้ ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่ระบุเท่านั้น
ทั้งนี้ การโฆษณาตามวรรคหนึ่ง หากมีข้อความอื่นที่เป็นการโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพ หรือสรรพคุณของอาหารร่วมอยู่ด้วย ต้องยื่นคำขออนุญาตโฆษณาอาหารพร้อมเอกสารประกอบการพิจารณาการกล่าวอ้างข้อความโฆษณาทั้งหมด เมื่อได้รับอนุญาตแล้วจึงจะโฆษณาได้
น้องแว่นสรุปค่ะ ตอบป้าบีค่ะ — โพสต์ได้เลย เพราะเป็นโปรโมชั่นกับราคา ซึ่งอยู่ในบัญชีหมายเลข 2 ขอแค่ข้อมูลตรงตามจริงและเป็นไปตามกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคค่ะ⚠️ กับดักที่พลาดกันมากที่สุด — พูดปนกัน
ข้อ 6 วรรคท้ายเขียนไว้ชัดค่ะ ถ้าโพสต์ที่ “ไม่ต้องขออนุญาต” มีข้อความคุณประโยชน์ คุณภาพ หรือสรรพคุณที่ไม่เข้าข้อ 5 ปนอยู่ด้วย จะต้องยื่นขออนุญาต ทั้งโพสต์ ไม่ใช่เฉพาะประโยคนั้น; แต่ถ้าเข้าข้อ 5 เป็นข้อความต้องห้าม ก็ไม่อาจขออนุญาตเพื่อใช้ข้อความนั้นได้ค่ะ
น้าซีโพสต์ว่า “ลดราคา 50% — น้ำผักสกัดเข้มข้น ดื่มแล้วสดชื่น ช่วยให้ระบบขับถ่ายดีขึ้น” — ประโยคแรกไม่ต้องขอ แต่ประโยคหลังล่ะคะ?
| ถ้าโพสต์มีอะไรบ้าง | ผลตามข้อ 6 วรรคท้าย |
|---|---|
| เฉพาะราคา/โปรโมชั่น/สถานที่ขาย | 🟢 โพสต์ได้เลย |
| ราคา/โปรโมชั่น + คำอวดคุณประโยชน์หรือสรรพคุณ | 🟡 ต้องยื่นขออนุญาตข้อความโฆษณาทั้งหมด แล้วจึงโฆษณาได้ |
มาตรา ๔๑ ผู้ใดประสงค์จะโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพหรือสรรพคุณของอาหารทางวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ ทางฉายภาพ ภาพยนตร์ หรือทางหนังสือพิมพ์ หรือสิ่งพิมพ์อื่น หรือด้วยวิธีอื่นใดเพื่อประโยชน์ในทางการค้า ต้องนำเสียง ภาพ ภาพยนตร์ หรือข้อความที่จะโฆษณาดังกล่าวนั้นให้ผู้อนุญาตตรวจพิจารณาก่อน เมื่อได้รับอนุญาตแล้วจึงจะโฆษณาได้
น้องแว่นสรุปค่ะ ตอบน้าซีค่ะ — หากประโยคหลังเป็นการกล่าวอ้างที่ไม่เข้าข้อ 5 จะทำให้ทั้งโพสต์ต้องขออนุญาตก่อน ทางที่ง่ายกว่าคือตัดประโยคที่อวดสรรพคุณออก เหลือแค่ราคากับโปรโมชั่น จะโพสต์ได้เลยค่ะ
กลุ่มที่ 3 — ต้องขออนุญาตก่อนโพสต์ (ข้อ 7)
กลุ่มนี้ โพสต์ก่อนไม่ได้ ต้องยื่นคำขอให้ อย. พิจารณาก่อน เมื่อได้รับอนุญาตแล้วจึงจะโฆษณาได้ ตามมาตรา ๔๑ แห่งพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. ๒๕๒๒
ลุงดี ขายน้ำผลไม้ อยากโพสต์ว่า “ธรรมชาติ 100%” และ “อุดมด้วยวิตามินซี” — สองคำนี้ต้องขออนุญาตไหมคะ?
| 🟡 กลุ่มต้องขออนุญาตก่อน — กรณีที่ต้องยื่น | ข้อที่ |
|---|---|
| โฆษณาคุณประโยชน์/คุณภาพ/สรรพคุณที่ปรากฏบนฉลากที่ได้รับอนุมัติ | ข้อ 7 (1) |
| กล่าวอ้างทางโภชนาการ หรือใช้คุณค่าสารอาหารส่งเสริมการขาย | ข้อ 7 (2) |
| กล่าวอ้างทางสุขภาพ (Health Claim) | ข้อ 7 (3) |
| โฆษณาตามข้อ 6 ที่มีการแสดงคุณประโยชน์/คุณภาพ/สรรพคุณ | ข้อ 7 (4) |
| การโฆษณานอกเหนือจากข้อ 6 | ข้อ 7 (5) |
ข้อ ๗ การโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพหรือสรรพคุณของอาหารดังต่อไปนี้ ต้องยื่นคำขออนุญาตโฆษณาอาหารเพื่อให้พิจารณาก่อน เมื่อได้รับอนุญาตแล้วจึงจะโฆษณาได้
(๑) การโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพหรือสรรพคุณของอาหารที่ปรากฏบนฉลากที่ได้รับอนุมัติจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
หากต้องการกล่าวอ้างคุณประโยชน์ คุณภาพหรือสรรพคุณอื่นใดนอกเหนือจากที่ได้รับอนุมัติ ต้องได้รับการประเมิน และต้องได้รับอนุมัติฉลากก่อน
(๒) การโฆษณากล่าวอ้างทางโภชนาการ หรือใช้คุณค่าของสารอาหารในการส่งเสริมการขาย ต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยฉลากโภชนาการ
(๓) การกล่าวอ้างทางสุขภาพ (Health Claim) ต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยการกล่าวอ้างทางสุขภาพของอาหารบนฉลาก
(๔) การโฆษณาตามข้อ ๖ ที่มีการแสดงคุณประโยชน์ คุณภาพหรือสรรพคุณของอาหาร ถือว่าเป็นการโฆษณาที่ต้องนำมาขออนุญาต
(๕) การโฆษณานอกเหนือจากข้อ ๖
ทั้งนี้ การโฆษณาตามวรรคหนึ่ง อาจใช้ข้อความโฆษณาในบัญชีแนบท้ายหมายเลข ๓ แนบท้ายประกาศนี้ ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่ระบุไว้
น้องแว่นสรุปค่ะ ตอบลุงดี ค่ะ — “ธรรมชาติ 100%” อยู่ในบัญชีหมายเลข 3 ต้องขออนุญาตและต้องมีหนังสือรับรอง ส่วน “อุดมด้วยวิตามินซี” เป็นการกล่าวอ้างทางโภชนาการตามข้อ 7 (2) ก็ต้องขออนุญาตเช่นกันค่ะตอนที่ 2 · ขั้นที่ 2 — สินค้าของเราต้องแสดงคำเตือนไหม
ชั้นตรวจเพิ่มที่ลืมไม่ได้ — บางสินค้าต้องใส่ “คำเตือน” ในโพสต์ด้วย
เรื่องนี้อยู่คนละแกนกับ 3 กลุ่ม และไม่ใช่กลุ่มที่ 4 ค่ะ เมื่อข้อความโฆษณาทำได้ตามกฎหมายแล้ว หากสินค้าเป็นประเภทที่ต้องมีคำเตือน ก็ยัง ต้องแสดงข้อความหรือคำเตือนในสื่อโฆษณา ตามฉลากหรือบัญชีหมายเลข 4 แล้วแต่กรณีอยู่ดี
พี่อีขายผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร โพสต์แค่ชื่อสินค้ากับราคา ไม่ได้อวดสรรพคุณอะไรเลย ต้องใส่คำเตือนไหมคะ?
| ประเภทอาหาร (ตัวอย่างจากบัญชีหมายเลข 4) | ข้อความหรือคำเตือนที่ต้องแสดง |
|---|---|
| ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (รายการที่ 1) | “เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน” · “ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค” · “อ่านคำเตือนในฉลากก่อนบริโภค” |
| อาหารที่ใช้แอสพาร์เทมเป็นสารให้ความหวานแทนน้ำตาลหรือวัตถุให้ความหวานแทนน้ำตาล (รายการที่ 2) | “อ่านคำเตือนในฉลากก่อนบริโภค” |
| อาหารแปรรูปชนิดวุ้นสำเร็จรูปและขนมเยลลี่ (รายการที่ 3) | “อ่านคำเตือนในฉลากก่อนบริโภค” |
| นมโค นมปรุงแต่ง ผลิตภัณฑ์ของนม นมเปรี้ยว เครื่องดื่มที่มีนมจากสัตว์หรือจากพืชเป็นส่วนประกอบหลัก และน้ำนมถั่วเหลือง (รายการที่ 4) | “อ่านฉลากก่อนบริโภค” |
| ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มีกระท่อมเป็นส่วนประกอบ (รายการที่ 14) | “ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค” · “ไม่ควรรับประทานติดต่อกันเกิน 7 วัน” · “เด็ก สตรีมีครรภ์ และสตรีให้นมบุตร ไม่ควรรับประทาน” · “อ่านคำเตือนในฉลากก่อนบริโภค” |
| อาหารอื่น ๆ ที่มีการกำหนดคำเตือนเป็นการเฉพาะ (รายการที่ 18) | “อ่านคำเตือนในฉลากก่อนบริโภค” หรือข้อความตามที่ผู้อนุญาตเห็นสมควร |
ตารางนี้เป็นเพียงตัวอย่าง — บัญชีหมายเลข 4 มีทั้งหมด 18 รายการ ครอบคลุมอาหารอีกหลายประเภท (ว่านหางจระเข้ ใบแป๊ะก๊วย เมล็ดเชีย แก่นตะวัน ผักเชียงดา อาหารทางการแพทย์ กัญชง/กัญชา ฯลฯ) ก่อนโพสต์ขอให้เปิดบัญชีหมายเลข 4 หาแถวที่ตรงกับสินค้าของเราแล้วคัดมาให้ครบทุกบรรทัดนะคะ
(๒.๒) แสดงข้อความ หรือคำเตือนในสื่อโฆษณา
ให้แสดงข้อความ หรือคำเตือนให้สอดคล้องกับข้อความ หรือคำเตือนบนฉลากอาหาร หรือให้เป็นไปตามบัญชีหมายเลข ๔ แนบท้ายประกาศนี้ แล้วแต่กรณี และให้ปฏิบัติ ดังนี้
(ก) สื่อสิ่งพิมพ์หรือสื่ออื่นใดที่มีเฉพาะภาพไม่มีเสียง แสดงคำเตือนด้วยตัวอักษรที่มีสี รูปแบบและขนาดที่อ่านได้ง่ายชัดเจน โดยกำหนดขนาดความสูงของตัวอักษรไม่น้อยกว่า ๑ ส่วนใน ๒๕ ส่วนของขนาดความสูงของพื้นที่โฆษณา
(ข) สื่อวิทยุกระจายเสียงหรือสื่ออื่นใดที่มีเฉพาะเสียง แสดงคำเตือนในส่วนเสียงโฆษณาที่ฟังได้ชัดเจนทุกพยางค์
(ค) สื่อวิทยุโทรทัศน์ ภาพยนตร์ วีดิทัศน์ หรือสื่ออื่นใดที่มีทั้งภาพและเสียง อาจแสดงคำเตือนในส่วนเสียงโฆษณาที่ฟังได้ชัดเจนทุกพยางค์ หรือแสดงเป็นอักษรลอย (SUPER) เป็นเวลาไม่น้อยกว่า ๕ วินาที (หรือตามความเหมาะสมกับเวลาโฆษณา) ด้วยตัวอักษรที่มีสี รูปแบบและขนาดที่อ่านได้ง่ายชัดเจน โดยกำหนดขนาดความสูงของตัวอักษรไม่น้อยกว่า ๑ ส่วนใน ๒๕ ส่วนของขนาดความสูงของพื้นที่โฆษณา
คำเตือนของอาหารแต่ละประเภทอยู่ใน บัญชีหมายเลข 4 ท้ายประกาศ กดการ์ดนี้เพื่อเปิดอ่านฉบับจริงค่ะ
น้องแว่นสรุปค่ะ ตอบพี่อีค่ะ — ต้องใส่ค่ะ เพราะข้อ 9 (2.2) ผูกกับ ประเภทของสินค้า ไม่ได้ผูกกับว่าเราอวดสรรพคุณหรือไม่ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอยู่ในรายการที่ 1 ของบัญชีหมายเลข 4 จึงต้องแสดงคำเตือนทั้งสามบรรทัด แม้โพสต์จะมีแค่ชื่อสินค้ากับราคาก็ตามค่ะตอนที่ 3 · ถ้าทำผิดเจออะไร
โพสต์ผิดแล้วเจออะไร — โทษตามกฎหมาย
หลายคนคิดว่าแค่ถูกสั่งลบโพสต์ แต่พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. ๒๕๒๒ กำหนดโทษไว้ชัดเจน และโทษของสองกลุ่มไม่เท่ากันค่ะ
พี่เอฟรับจ้างรีวิวอาหารเสริม พูดในคลิปว่า “กินแล้วหายปวดเข่า” — คนจ้างผิด แล้วคนรีวิวผิดด้วยไหมคะ?
| ทำผิดแบบไหน | ฐานความผิด | โทษ |
|---|---|---|
| 🔴 โฆษณาเป็นเท็จหรือหลอกลวง (กลุ่มห้าม) | ถ้าเข้าองค์ประกอบของ ม.๔๐ คือ “เป็นเท็จหรือเป็นการหลอกลวงให้เกิดความหลงเชื่อโดยไม่สมควร” | จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 30,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (ม.๗๐) |
| 🟡 ไม่ขออนุญาตก่อนโฆษณา (กลุ่มต้องขอ) | ฝ่าฝืน ม.๔๑ | ปรับไม่เกิน 5,000 บาท (ม.๗๑) — เป็นโทษปรับสถานเดียว จึงเข้าเกณฑ์เปรียบเทียบปรับตาม ม.๗๕ |
| ⚪ ถูกสั่งให้ระงับโฆษณาแล้วยังไม่หยุด | ฝ่าฝืนคำสั่งที่สั่งตาม ม.๔๒ (ข้อ 12 วรรคสองย้ำอำนาจนี้ไว้) | จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และปรับรายวันอีกวันละ 500–1,000 บาท ตลอดเวลาที่ยังไม่ปฏิบัติตาม (ม.๗๒) |
อ่านตารางนี้ให้ถูกนะคะ — ประกาศของ อย. เป็นกฎหมายลำดับรอง ออกโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา ๔ มาตรา ๔๐ มาตรา ๔๑ และมาตรา ๔๒ แห่งพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. ๒๕๒๒ โทษอาญาอยู่ที่ตัวพระราชบัญญัติ ไม่ได้อยู่ที่ตัวประกาศ ข้อ 5 จึงเป็นหลักเกณฑ์ที่ อย. ใช้ชี้ว่าข้อความหนึ่ง “อาจ” เข้าข่ายมาตรา ๔๐ ส่วนจะเป็นความผิดจริงหรือไม่ ยังต้องพิจารณาองค์ประกอบเป็นราย ๆ ไปค่ะ
มาตรา ๔๐ ห้ามมิให้ผู้ใดโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพ หรือสรรพคุณของอาหารอันเป็นเท็จหรือเป็นการหลอกลวงให้เกิดความหลงเชื่อโดยไม่สมควร
และนี่คือตัวบทของบทกำหนดโทษทั้งสามมาตราที่อยู่ในตารางด้านบน เพื่อให้ตรวจสอบตัวเลขได้เองค่ะ
มาตรา ๗๐ ผู้ใดโฆษณาอาหารโดยฝ่าฝืนมาตรา ๔๐ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินสามหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
มาตรา ๗๑ ผู้ใดฝ่าฝืนมาตรา ๔๑ ต้องระวางโทษปรับไม่เกินห้าพันบาท
มาตรา ๗๒ ผู้ใดฝ่าฝืนคำสั่งของผู้อนุญาตซึ่งสั่งตามมาตรา ๔๒ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้ปรับเป็นรายวันอีกวันละไม่น้อยกว่าห้าร้อยบาทแต่ไม่เกินหนึ่งพันบาท ตลอดเวลาที่ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งดังกล่าว
น้องแว่นสรุปค่ะ ตอบพี่เอฟค่ะ — “หายปวดเข่า” คือการสื่อว่าบำบัดหรือบรรเทาโรค เข้าข้อ 5 (2) เต็ม ๆ และถ้อยคำในมาตรา ๔๐ เขียนว่า “ห้ามมิให้ผู้ใดโฆษณา” ซึ่งครอบคลุมผู้ที่ทำการโฆษณา ไม่ได้เขียนจำกัดเฉพาะเจ้าของสินค้าค่ะ แต่ต้องบอกอีกชั้นหนึ่งด้วย — ความผิดตามมาตรา ๗๐ เป็นความผิดอาญา จึงต้องมีเจตนาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๕๙ ประกอบมาตรา ๑๗ คนรับจ้างรีวิวที่อ่านตามสคริปต์โดยไม่รู้ว่าข้อความนั้นเป็นเท็จ เป็นเรื่องที่ต้องพิสูจน์เป็นราย ๆ ไป ไม่ใช่ผิดโดยอัตโนมัติค่ะตอนที่ 4 · ฉลากกับโฆษณา ต่างกันอย่างไร
ฉลากบนซองไม่ใช่โฆษณา — แต่โพสต์เพื่อขายอาจเข้าลักษณะเป็นโฆษณา
ข้อ 11 แยกสองเรื่องนี้ออกจากกันชัดเจน และนี่คือจุดที่คนขายออนไลน์พลาดกันบ่อยที่สุดค่ะ
ป้าบีถ่ายรูปซองสินค้าที่มีข้อความบนฉลากครบ ๆ แล้วโพสต์ลงเพจ — แบบนี้ถือเป็นโฆษณาหรือยังคะ?
| สถานการณ์ | ถือเป็นโฆษณาไหม |
|---|---|
| จัดทำ/แสดงฉลากบนภาชนะบรรจุตามกฎหมายฉลาก | ไม่ถือเป็นโฆษณา ไม่ต้องยื่นขออนุญาต |
| นำภาพฉลากหรือข้อความบนฉลากไปเผยแพร่ผ่านสื่อหรือช่องทางอื่น เพื่อประโยชน์ในทางการค้า | เข้าลักษณะเป็นการโฆษณา ต้องดูกลุ่มตามข้อ 5–7 |
ข้อ ๑๑ การจัดทำหรือแสดงฉลากอาหารเพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยการแสดงฉลากอาหาร ไม่ถือเป็นการโฆษณาอาหารตามประกาศนี้ ผู้ประกอบการต้องปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยการแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยไม่ต้องยื่นคำขออนุญาตโฆษณาอาหาร เว้นแต่มีการโฆษณาภาพฉลากหรือข้อความบนฉลากผ่านสื่อหรือช่องทางอื่นอันเข้าลักษณะเป็นการโฆษณาตามกฎหมาย
อีกสองข้อท้ายประกาศที่คนมีใบอนุญาตอยู่แล้วต้องอ่าน — ข้อ 12 ผู้อนุญาตสงวนสิทธิ์ยกเลิกใบอนุญาตโฆษณา และมีอำนาจสั่งระงับการโฆษณา ส่วน ข้อ 13 เป็นบทเฉพาะกาลของใบอนุญาตเดิม
ข้อ ๑๒ ผู้อนุญาตสงวนสิทธิ์ในการยกเลิกใบอนุญาตโฆษณาอาหารหากมีเหตุผลอันควรหรือมีความจำเป็น เช่น กรณีที่ใบอนุญาตผลิต ใบอนุญาตนำเข้า ใบขึ้นทะเบียนตำรับอาหาร ใบจดทะเบียน/แจ้งรายละเอียดอาหารถูกยกเลิก โดยให้อายุใบอนุญาตโฆษณาสิ้นสุดลงนับจากวันที่เอกสารดังกล่าวถูกยกเลิก
ในกรณีที่มีการฝ่าฝืนข้อกำหนดเกี่ยวกับการโฆษณาอาหารตามพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. ๒๕๒๒ ให้ผู้อนุญาตมีอำนาจออกคำสั่งระงับการโฆษณาอาหารนั้น
ข้อ ๑๓ ผู้ได้รับอนุญาตโฆษณาอาหารก่อนที่ประกาศนี้ใช้บังคับให้ใช้ได้ต่อไปจนกว่าใบอนุญาตจะสิ้นอายุ
น้องแว่นสรุปค่ะ ตอบป้าบีค่ะ — โพสต์ลงเพจร้านเพื่อขายของ ถือว่าเป็นไปเพื่อประโยชน์ในทางการค้า จึงเข้าลักษณะเป็นการโฆษณาตามข้อ 11 ตอนท้ายค่ะ ต้องกลับไปเช็กว่าข้อความบนฉลากนั้นอยู่กลุ่มไหนใน 3 กลุ่ม (ถ้าเป็นการถ่ายไปถามในกลุ่มโดยไม่ได้ขายของ ก็ยังไม่ครบนิยาม “โฆษณาอาหาร” ตามข้อ 3 ค่ะ)สรุปรวม · ตารางแม่ — เทียบ 3 กลุ่ม แล้วตรวจคำเตือนอีกขั้น
ตารางนี้คือหัวใจของบทความค่ะ สีเดียวกัน = กลุ่มเดียวกันตลอดทั้งบทความ จำสีไว้แล้วเช็กโพสต์ได้เร็วขึ้นมากค่ะ ส่วนบัญชีหมายเลข 4 ให้ตรวจเพิ่มหลังจากตัดสิน 3 กลุ่มนี้แล้ว
| ประเด็น | 🔴 ห้ามโฆษณา | 🟢 ไม่ต้องขออนุญาต | 🟡 ต้องขออนุญาตก่อน |
|---|---|---|---|
| อยู่ในข้อไหน | ข้อ 5 | ข้อ 6 | ข้อ 7 |
| บัญชีแนบท้าย | บัญชีหมายเลข 1 | บัญชีหมายเลข 2 | บัญชีหมายเลข 3 |
| ตัวอย่างข้อความ | ลดความอ้วน · ผิวขาว กระจ่าง ใส · Detox/ ล้างสารพิษ · บำรุงสมอง บำรุงประสาท · อย. รับรอง ปลอดภัย (ยกมาบางส่วน) | ลด แลก แจก แถม · ราคา/ปริมาณ · สถานที่จำหน่าย · ฮาลาล มอก. · รางวัลที่ได้รับ | สด · ธรรมชาติ/Natural · กล่าวอ้างโภชนาการ · Health Claim |
| ต้องทำอะไร | ตัดข้อความออก ห้ามโพสต์ | โพสต์ได้เลย แต่เก็บหลักฐานตามเงื่อนไขในบัญชี 2 | ยื่นคำขอให้ อย. พิจารณา รอได้รับอนุญาตจึงโพสต์ |
| ถ้าทำผิด | ฝ่าฝืน ม.๔๐ → จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 30,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (ม.๗๐) | ถ้ามีข้อความตามข้อ 7 ปน จะต้องยื่นขออนุญาตทั้งโพสต์; ถ้าเข้าข้อ 5 ต้องตัดออก | ไม่ขอก่อน = ฝ่าฝืน ม.๔๑ → ปรับไม่เกิน 5,000 บาท (ม.๗๑) |
เลื่อนตารางไปทางขวาได้ถ้าอ่านบนมือถือค่ะ · ก่อนโพสต์ให้ตรวจข้อ 9 (2.2) และบัญชีหมายเลข 4 เพิ่มว่าต้องแสดงข้อความหรือคำเตือนใด
ก่อนกดโพสต์ ถามตัวเองสั้น ๆ ว่า “ประโยคนี้กำลังอวดสรรพคุณอยู่หรือเปล่า” — ถ้าใช่ แปลว่ายังโพสต์ไม่ได้ค่ะ
- 28 กรกฎาคม 2569 คือวันเริ่มใช้ และยกเลิกเกณฑ์เดิมทั้งฉบับ
- แยก 3 กลุ่มให้ออก — ห้าม (ข้อ 5) · ไม่ต้องขอ (ข้อ 6) · ต้องขอ (ข้อ 7)
- ข้อความตามข้อ 7 แม้ประโยคเดียว ทำให้ ทั้งโพสต์ ต้องขออนุญาต; แต่ข้อความตามข้อ 5 ต้องตัดออก
- ก่อนโพสต์เพื่อขาย ให้เช็กข้อความบนฉลากใน 3 กลุ่ม และตรวจคำเตือนตามบัญชีหมายเลข 4 เพิ่ม
- โทษไม่เท่ากัน — โฆษณาเท็จ จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 30,000 บาท · ไม่ขออนุญาต ปรับไม่เกิน 5,000 บาท
ถ้าไม่แน่ใจ เปิดบัญชีแนบท้ายค้นคำที่จะใช้สักครั้งก่อนโพสต์นะคะ ใช้เวลาไม่กี่นาที แต่ช่วยให้ร้านเราปลอดภัยไปอีกนานเลยค่ะ ☕
💛 หมายเหตุจาก Kelomn: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นข้อมูลความรู้ทั่วไปด้านกฎหมายอาหารและการโฆษณา อ้างอิงจากประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. ๒๕๖๙ และพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. ๒๕๒๒ ซึ่งอาจมีการแก้ไขเพิ่มเติมในอนาคต ข้อมูลในบทความนี้ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายและไม่สามารถใช้แทนการปรึกษาทนายความได้ หากมีประเด็นทางกฎหมายที่ต้องการความชัดเจน สามารถค้นหาตัวบทกฎหมายฉบับเป็นทางการเพิ่มเติมได้ที่ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS) — Kelomn · AI Legal Research Project · Business Law for the Business Life
ถ้าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์ ให้ส่ง กาแฟ ☕ ขนมปัง 🍞 ให้เป็นกำลังใจ เลี้ยงน้องแว่น KELOMN
กดให้กาแฟ หรือ ขนมปัง สัก 1 อย่างไหมคะ?