Kelomn.com
Business Law for the Business Life

แชร์บทความนี้

แชท ฟีด เครือข่ายงาน โพสต์สั้น
น้องแว่นในร้านกาแฟ คุยเรื่องมรดกและหนี้สิน

น้องแว่น — Kelomn Legal Café · กฎหมายครอบครัวและมรดก

รับมรดกพ่อแม่ ได้หนี้แถม ต้องจ่ายไหม?

ชื่อในบทความนี้เป็นชื่อสมมติ ไม่มีตัวตนจริง เป็นเพียงการเล่าเรื่องทางวิชาการ ไม่ได้ตั้งใจจะพาดพิงบุคคลใดนะคะ

เรื่องนี้ทำเอาหลายครอบครัวใจหายค่ะ — พ่อแม่จากไปทิ้งบ้านไว้ให้เป็นมรดก แต่อยู่ดีๆ ก็มีจดหมายทวงหนี้ตามมาเป็นล้าน ลูกที่รับมรดกต้องจ่ายหนี้ส่วนที่เกินจากตัวบ้านด้วยไหม?

คำถามนี้สำคัญมาก เพราะถ้าเข้าใจผิด อาจเซ็นรับผิดเกินตัวจนเดือดร้อนถึงทรัพย์สินส่วนตัว กฎหมายมีหลักคุ้มครองทายาทไว้ชัดเจน มาทำความเข้าใจทีละข้อกันค่ะ — ที่ Kelomn เราสรุปให้ครบค่ะ

ข้อ 1–3  ·  หนี้ตกทอด ความรับผิดของทายาท และเวลาฟ้อง

1

หนี้ของพ่อแม่ ตกเป็นของลูกด้วยไหม?

พี่เอได้รับบ้านเป็นมรดกจากคุณพ่อ แต่ไม่นานก็มีเจ้าหนี้มาทวง คำถามแรกคือ หนี้ของพ่อหายไปพร้อมตัวท่านหรือเปล่า? คำตอบคือ ไม่ค่ะ

กฎหมายมองว่า "กองมรดก" ไม่ได้มีแต่ทรัพย์สิน แต่รวม สิทธิ หน้าที่ และความรับผิด ของผู้ตายเข้าไปด้วย ดังนั้นเมื่อเจ้ามรดกเสียชีวิต หนี้ไม่ได้หายไป แต่ตกทอดไปพร้อมกับทรัพย์สิน

นั่นแปลว่ารับมรดก = รับทั้งทรัพย์และหนี้ของกองมรดก แต่จะรับผิดแค่ไหนนั้น เป็นเรื่องของข้อ 2 ค่ะ

สิ่งที่อยู่ในกองมรดกตกทอดสู่ทายาทไหม
ทรัพย์สิน (บ้าน ที่ดิน เงินฝาก)ตกทอด
หนี้สิน ความรับผิดตกทอด (เป็นส่วนหนึ่งของกองมรดก)
สิทธิ-หน้าที่เฉพาะตัวของผู้ตายโดยแท้ไม่ตกทอด

(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๐๐)

💡 หนี้ไม่หายไปกับผู้ตาย: ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยยืนยันว่าหนี้สินของผู้ตายถือเป็นทรัพย์มรดกด้วย และตกทอดแก่ทายาทในฐานะส่วนหนึ่งของกองมรดก (ฎ.4767/2565)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า
มาตรา ๑๖๐๐ ภายใต้บังคับของบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้ กองมรดกของผู้ตายได้แก่ทรัพย์สินทุกชนิดของผู้ตาย ตลอดทั้งสิทธิหน้าที่และความรับผิดต่าง ๆ เว้นแต่ตามกฎหมายหรือว่าโดยสภาพแล้ว เป็นการเฉพาะตัวของผู้ตายโดยแท้
ที่มา: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๐๐
น้องแว่น Kelomn

น้องแว่นสรุปค่ะ

  1. กองมรดก = ทรัพย์สิน + หนี้ + ความรับผิด ของผู้ตายค่ะ
  2. หนี้ไม่หายไปกับผู้ตาย แต่ตกทอดพร้อมทรัพย์สิน
  3. รับมรดก = รับทั้งทรัพย์และหนี้ ของกองมรดก
  4. สิทธิเฉพาะตัวของผู้ตาย เท่านั้นที่ไม่ตกทอดค่ะ
2

ลูกต้องจ่ายหนี้แค่ไหน? (หัวใจของเรื่อง)

นี่คือมาตราที่ทุกคนต้องรู้ค่ะ พี่เอรับบ้านมูลค่า 2 ล้านบาท แต่คุณพ่อมีหนี้รวม 5 ล้านบาท — พี่เอต้องควักเงินตัวเองจ่ายส่วนที่ขาดอีก 3 ล้านไหม?

กฎหมายตอบชัดมากว่า "ทายาทไม่จำต้องรับผิดเกินกว่าทรัพย์มรดกที่ตกทอดได้แก่ตน" — แปลว่าพี่เอรับผิดสูงสุดเพียง 2 ล้านบาท (เท่ามูลค่าบ้านที่ได้รับ) ส่วนหนี้ที่เกินอีก 3 ล้าน เจ้าหนี้จะมาบังคับเอาจากเงินเดือนหรือเงินเก็บส่วนตัวของพี่เอไม่ได้

รายการจำนวนพี่เอต้องรับผิด
มรดกที่ได้รับ (บ้าน)2 ล้านบาทรับผิดไม่เกิน 2 ล้าน
หนี้ของกองมรดก5 ล้านบาท
ส่วนที่หนี้เกินมรดก3 ล้านบาทไม่ต้องจ่ายจากเงินส่วนตัว

(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๐๑)

💡 เงินส่วนตัวปลอดภัย: ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าเจ้าหนี้จะบังคับคดีเอาจากทรัพย์สินส่วนตัวของทายาทนอกเหนือจากกองมรดกไม่ได้ (ฎ.2215/2565) ขอบเขตความรับผิดจำกัดไว้ไม่เกินมูลค่าทรัพย์มรดกที่ได้รับจริง (ดูข้อ 1)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า
มาตรา ๑๖๐๑ ทายาทไม่จำต้องรับผิดเกินกว่าทรัพย์มรดกที่ตกทอดได้แก่ตน
ที่มา: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๐๑
น้องแว่น Kelomn

น้องแว่นสรุปค่ะ

  1. รับผิดไม่เกินทรัพย์มรดกที่ได้รับ คือหลักสำคัญค่ะ
  2. หนี้เกินมรดก ไม่ต้องจ่ายจากเงินส่วนตัว
  3. เจ้าหนี้ยึดเงินเดือน-เงินเก็บส่วนตัวไม่ได้
  4. ขอบเขตจำกัดที่มูลค่าที่ได้รับจริง เท่านั้นค่ะ
3

เจ้าหนี้มีเวลาฟ้องนานแค่ไหน?

หลายคนกังวลว่าเจ้าหนี้จะตามมาทวงได้เรื่อยๆ ไม่จบสิ้น น้าซีจึงอยากรู้ว่า กฎหมายให้เวลาเจ้าหนี้ฟ้องคดีมรดกนานแค่ไหน?

คดีมรดกมี "อายุความ" สั้นเป็นพิเศษค่ะ — เจ้าหนี้ต้องฟ้อง ภายใน 1 ปี นับแต่เจ้ามรดกตาย หรือนับแต่ทายาทได้รู้หรือควรรู้ถึงความตาย และไม่ว่ากรณีใด ห้ามฟ้องเมื่อพ้น 10 ปี นับแต่เจ้ามรดกตาย

กรณีกำหนดเวลาฟ้อง
นับแต่เจ้ามรดกตาย / ทายาทรู้ถึงความตายภายใน 1 ปี
เพดานสูงสุดไม่ว่ากรณีใดห้ามฟ้องเมื่อพ้น 10 ปี
เจ้าหนี้ฟ้องพ้นกำหนดทายาทยกอายุความขึ้นต่อสู้ได้

(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๗๕๔)

💡 อายุความเป็นเกราะป้องกัน: ถ้าเจ้าหนี้มาฟ้องช้าเกินกำหนด ทายาทมีสิทธิยกอายุความขึ้นต่อสู้เพื่อให้หลุดพ้นความรับผิดได้ แต่ต้องยกขึ้นต่อสู้เอง ศาลไม่ยกให้เองค่ะ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า
มาตรา ๑๗๕๔ ห้ามมิให้ฟ้องคดีมรดกเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปี นับแต่เมื่อเจ้ามรดกตาย หรือนับแต่เมื่อทายาทโดยธรรมได้รู้ หรือควรได้รู้ถึงความตายของเจ้ามรดก คดีฟ้องเรียกตามข้อกำหนดพินัยกรรม มิให้ฟ้องเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปีนับแต่เมื่อผู้รับพินัยกรรมได้รู้หรือควรได้รู้ถึงสิทธิซึ่งตนมีอยู่ตามพินัยกรรม ภายใต้บังคับแห่งมาตรา ๑๘๙ แห่งประมวลกฎหมายนี้ ถ้าสิทธิเรียกร้องของเจ้าหนี้อันมีต่อเจ้ามรดกมีกำหนดอายุความยาวกว่าหนึ่งปี มิให้เจ้าหนี้นั้นฟ้องร้องเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปีนับแต่เมื่อเจ้าหนี้ได้รู้ หรือควรได้รู้ถึงความตายของเจ้ามรดก ถึงอย่างไรก็ดี สิทธิเรียกร้องตามที่ว่ามาในวรรคก่อน ๆ นั้น มิให้ฟ้องร้องเมื่อพ้นกำหนดสิบปีนับแต่เมื่อเจ้ามรดกตาย
ที่มา: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๗๕๔
น้องแว่น Kelomn

น้องแว่นสรุปค่ะ

  1. เจ้าหนี้ต้องฟ้องภายใน 1 ปี นับแต่ตาย/รู้ถึงความตายค่ะ
  2. เพดานสูงสุด 10 ปี นับแต่เจ้ามรดกตาย
  3. ฟ้องช้าเกินกำหนด ทายาทยกอายุความสู้ได้
  4. ต้องยกขึ้นต่อสู้เอง ศาลไม่ยกให้เองค่ะ
น้องแว่นนั่งทำบัญชีทรัพย์มรดกในร้านกาแฟ

มาต่อกับวิธีป้องกันตัวและทางออกสุดท้าย — กาแฟอีกแก้วไหมคะ?

ข้อ 4–5  ·  ป้องกันตัว และทางออกเมื่อมรดกมีแต่หนี้

4

ป้องกันตัวอย่างไร? — ทำบัญชีทรัพย์มรดก

ลุง D รับมรดกแต่กลัวว่าจะถูกเจ้าหนี้ลากไปจ่ายเกินตัว มีวิธีป้องกันให้ความรับผิดไม่ปะปนกับทรัพย์สินส่วนตัวไหม? มีค่ะ และกฎหมายก็วางลำดับการชำระหนี้ไว้ด้วย

ก่อนแบ่งมรดก เจ้าหนี้กองมรดกมีสิทธิบังคับชำระหนี้เต็มจำนวนจากกองมรดกก่อน ดังนั้นทายาทควรทำ "บัญชีทรัพย์มรดก" แยกทรัพย์สินและหนี้สินของกองมรดกออกมาให้ชัด เพื่อพิสูจน์ว่ามีมรดกตกทอดมาเท่าใด และกันไม่ให้ปะปนกับทรัพย์สินส่วนตัว

ขั้นตอนป้องกันตัวผลที่ได้
จัดทำบัญชีทรัพย์สิน-หนี้สินของกองมรดกพิสูจน์มูลค่ามรดกที่แท้จริง
ชำระหนี้กองมรดกก่อนแบ่งชำระจากกองมรดก ไม่ใช่เงินส่วนตัว
แยกทรัพย์มรดกออกจากทรัพย์ส่วนตัวกันการบังคับเกินขอบเขต ม.1601

(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๗๓๘)

💡 อย่ารีบโอน-รีบใช้ทรัพย์มรดก: ถ้านำทรัพย์มรดกไปขายหรือโอนก่อนชำระหนี้ อาจเปิดช่องให้เจ้าหนี้ฟ้องเพิกถอนการโอนได้ ควรทำบัญชีและชำระหนี้กองมรดกให้เรียบร้อยก่อนค่ะ (ดูข้อ 2)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า
มาตรา ๑๗๓๘ ก่อนแบ่งมรดก เจ้าหนี้กองมรดกจะบังคับชำระหนี้เต็มจำนวนจากกองมรดกก็ได้ ในกรณีเช่นนี้ทายาทคนหนึ่ง ๆ อาจเรียกให้ชำระหนี้จากทรัพย์มรดกของเจ้ามรดก หรือให้เอาเป็นประกันก็ได้จนถึงเวลาแบ่งมรดก เมื่อแบ่งมรดกแล้ว เจ้าหนี้อาจเรียกให้ทายาทคนใดคนหนึ่งชำระหนี้ได้เพียงไม่เกินทรัพย์มรดกที่ทายาทคนนั้นได้รับไป ในกรณีเช่นนี้ ทายาทคนใดซึ่งได้ชำระหนี้แก่เจ้าหนี้กองมรดกเกินกว่าส่วนที่ตนจะต้องเฉลี่ยใช้หนี้ ทายาทคนนั้นมีสิทธิไล่เบี้ยจากทายาทคนอื่นได้
ที่มา: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๗๓๘
น้องแว่น Kelomn

น้องแว่นสรุปค่ะ

  1. ทำบัญชีทรัพย์สิน-หนี้สินของกองมรดก ให้ชัดค่ะ
  2. ชำระหนี้กองมรดกก่อนแบ่ง จ่ายจากกองมรดก
  3. แยกทรัพย์มรดกจากทรัพย์ส่วนตัว กันบังคับเกิน
  4. อย่ารีบโอน-ขายทรัพย์มรดก ก่อนเคลียร์หนี้ค่ะ
5

ถ้ามรดกมีแต่หนี้ ทำอย่างไร? — สละมรดก

บางครั้งกองมรดกมีแต่หนี้ ไม่มีทรัพย์สินที่มีค่าเลย พี่บีจึงถามว่า จำเป็นต้องรับมรดกไหม หรือปฏิเสธได้? คำตอบคือ ปฏิเสธได้ด้วยการ "สละมรดก" ค่ะ

ถ้าทายาทเห็นว่ามรดกมีแต่หนี้ ไม่คุ้มที่จะรับ สามารถสละมรดกได้ แต่ต้องทำให้ถูกวิธี คือแสดงเจตนาชัดแจ้งเป็นหนังสือมอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ หรือทำเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความ จะพูดปากเปล่าเฉยๆ ไม่ได้ค่ะ

วิธีสละมรดกผลทางกฎหมาย
ทำเป็นหนังสือมอบแก่พนักงานเจ้าหน้าที่สละมรดกสมบูรณ์
ทำเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความสละมรดกสมบูรณ์
พูดปากเปล่า / ไม่ทำตามแบบการสละไม่สมบูรณ์

(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๑๒)

💡 สละมรดก = สละทั้งทรัพย์และหนี้: เมื่อสละแล้วจะไม่ได้รับทั้งทรัพย์สินและไม่ต้องรับผิดในหนี้ของกองมรดกเลย เหมาะกับกรณีที่มรดกมีแต่หนี้ แต่ควรตรวจสอบให้แน่ใจก่อนว่าไม่มีทรัพย์สินซ่อนอยู่ค่ะ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า
มาตรา ๑๖๑๒ การสละมรดกนั้น ต้องแสดงเจตนาชัดแจ้งเป็นหนังสือมอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ หรือทำเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความ
ที่มา: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๑๒
น้องแว่น Kelomn

น้องแว่นสรุปค่ะ

  1. มรดกมีแต่หนี้ สละได้ ไม่ต้องรับค่ะ
  2. ต้องทำเป็นหนังสือ มอบแก่เจ้าหน้าที่ หรือสัญญาประนีประนอม
  3. พูดปากเปล่าไม่สมบูรณ์ ต้องทำตามแบบ
  4. สละแล้วไม่ได้ทรัพย์-ไม่รับหนี้ ทั้งหมดค่ะ

เรื่องมรดกกับหนี้ทั้ง 5 ข้อนี้มีหัวใจเดียวกัน — ลูกที่รับมรดก ไม่ต้องจ่ายหนี้เกินกว่าทรัพย์ที่ได้รับ เงินส่วนตัวของเรา กฎหมายคุ้มครองไว้ ขอเพียงรู้สิทธิและทำให้ถูกวิธี

  1. หนี้ตกทอด กองมรดกรวมหนี้ด้วย รับมรดกคือรับทั้งทรัพย์และหนี้  ดูข้อ 1
  2. รับผิดจำกัด ทายาทรับผิดไม่เกินทรัพย์มรดกที่ได้รับ เงินส่วนตัวปลอดภัย  ดูข้อ 2
  3. อายุความ เจ้าหนี้ต้องฟ้องใน 1 ปี และไม่เกิน 10 ปีนับแต่ตาย  ดูข้อ 3
  4. บัญชีทรัพย์มรดก ทำบัญชีแยกทรัพย์-หนี้ ชำระหนี้กองมรดกก่อนแบ่ง  ดูข้อ 4
  5. สละมรดก ถ้ามีแต่หนี้ สละได้ ต้องทำเป็นหนังสือตามแบบ  ดูข้อ 5

ถ้าได้รับจดหมายทวงหนี้ของผู้ตาย อย่าเพิ่งตกใจเซ็นรับผิดอะไรไป แนะนำให้รวบรวมข้อมูลทรัพย์สิน-หนี้สินแล้วปรึกษาทนายความก่อนนะคะ เรื่องแบบนี้รู้สิทธิไว้ก่อน ช่วยให้ไม่ต้องจ่ายเกินที่กฎหมายกำหนดค่ะ

อ้างอิง  ·  ① ม.๑๖๐๐ (กองมรดกรวมหนี้)  ·  ② ม.๑๖๐๑ (ทายาทรับผิดไม่เกินมรดก)  ·  ③ ม.๑๗๕๔ (อายุความมรดก)  ·  ④ ม.๑๗๓๘ (ชำระหนี้ก่อนแบ่ง)  ·  ⑤ ม.๑๖๑๒ (สละมรดก)

ถ้าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์ ให้ส่ง กาแฟและขนมปัง ให้เป็นกำลังใจ

กดให้กาแฟ หรือ ขนมปัง สัก 1 อย่างไหมคะ?

ทานกาแฟ ไปแล้ว 8 แก้ว · ทานขนมปัง ไปแล้ว 8 แผ่น

อ่านต่อในชุดครอบครัวและมรดก

กลับหน้าหลัก ครอบครัวและมรดก สมรสเท่าเทียมแล้ว สิทธิจริงที่คู่รักต้องรู้ ไม่ได้ทำพินัยกรรม “ตาย” ใครจะได้มรดก?

💛 หมายเหตุจาก Kelomn: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นข้อมูลความรู้ทั่วไปด้านกฎหมายครอบครัวและมรดก อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งอาจมีการแก้ไขเพิ่มเติมในอนาคต ข้อมูลในบทความนี้ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายและไม่สามารถใช้แทนการปรึกษาทนายความได้ หากมีประเด็นทางกฎหมายที่ต้องการความชัดเจน สามารถค้นหาตัวบทกฎหมายฉบับเป็นทางการเพิ่มเติมได้ที่ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS) — Kelomn · AI Legal Research Project · Business Law for the Business Life

รับอัปเดตกฎหมายธุรกิจจาก Kelomn

ติดตามบทความใหม่ เครื่องมือ KKB และสรุปประเด็นกฎหมายธุรกิจที่ควรรู้จากหน้านี้ได้ต่อใน KKB Fans

สมัครรับข่าว ติดต่อทีม Kelomn