Kelomn.com
Business Law for the Business Life

แชร์บทความนี้

แชท ฟีด เครือข่ายงาน โพสต์สั้น
น้องแว่นในร้านกาแฟ คุยเรื่องเช่าบ้านและเงินประกัน

น้องแว่น — Kelomn Legal Café · กฎหมายอสังหาริมทรัพย์และการเช่า

เช่าบ้าน-คอนโด เงินประกันไม่คืน ทำยังไง?

ชื่อในบทความนี้เป็นชื่อสมมติ ไม่มีตัวตนจริง เป็นเพียงการเล่าเรื่องทางวิชาการ ไม่ได้ตั้งใจจะพาดพิงบุคคลใดนะคะ

เรื่องนี้คนเช่าบ้าน-เช่าคอนโดเจอกันบ่อยมากค่ะ — ตอนย้ายเข้าจ่ายทั้งมัดจำทั้งเงินประกันไปก้อนใหญ่ พอย้ายออกเจ้าของกลับเงียบ ไม่ยอมคืนเงินประกันสักบาท

คำถามคือ เงินที่เราวางไว้ตอนแรกนั้นคือ "มัดจำ" หรือ "เงินประกัน" กันแน่ แล้วเจ้าของมีสิทธิยึดไว้ได้แค่ไหน? กฎหมายแยกสองคำนี้ไว้ชัดเจน และให้สิทธิผู้เช่าไว้พอสมควร มาทำความเข้าใจทีละข้อกันค่ะ — ที่ Kelomn เราสรุปให้ครบค่ะ

ข้อ 1–3  ·  มัดจำ เงินประกัน และความต่างที่คนสับสนบ่อย

1

มัดจำคืออะไร — จ่ายไปแล้วได้คืนไหม?

คุณมินต์กำลังจะเช่าคอนโด เจ้าของขอ "เงินจอง" หรือ "มัดจำ" ไว้ก้อนหนึ่งก่อนทำสัญญา — เงินก้อนนี้กฎหมายเรียกว่า มัดจำ และมีความหมายเฉพาะตัวค่ะ

กฎหมายมองว่ามัดจำมีสองหน้าที่ในตัวเดียว — หนึ่งคือ เป็นพยานว่า "สัญญาได้เกิดขึ้นแล้ว" และสองคือ เป็นหลักประกันว่าทั้งสองฝ่ายจะทำตามสัญญา

ดังนั้นมัดจำจึงไม่ใช่เงินที่ "ให้ฟรี" หรือ "ริบได้เสมอ" อย่างที่หลายคนเข้าใจค่ะ

คุณสมบัติของมัดจำความหมายทางกฎหมาย
ให้ไว้ตอนเข้าทำสัญญาเป็นพยานว่าสัญญาเกิดขึ้นแล้ว
เป็นหลักประกันประกันว่าจะปฏิบัติตามสัญญา
คู่สัญญาทำตามสัญญาครบคืน หรือหักเป็นค่าเช่าได้

(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๓๗๗)

💡 จุดที่หลายคนเข้าใจผิด: มัดจำไม่ได้แปลว่า "เจ้าของยึดได้เสมอ" — มันเป็นเพียงหลักประกัน ถ้าทุกฝ่ายทำตามสัญญา มัดจำต้องคืนหรือหักเป็นค่าเช่าค่ะ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า
มาตรา ๓๗๗ เมื่อเข้าทำสัญญา ถ้าได้ให้สิ่งใดไว้เป็นมัดจำ ท่านให้ถือว่าการที่ให้มัดจำนั้นย่อมเป็นพยานหลักฐานว่าสัญญานั้นได้ทำกันขึ้นแล้ว อนึ่ง มัดจำนี้ย่อมเป็นประกันการที่จะปฏิบัติตามสัญญานั้นด้วย
ที่มา: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๓๗๗
น้องแว่น Kelomn

น้องแว่นสรุปค่ะ

  1. มัดจำ = พยาน + หลักประกัน ที่ให้ไว้ตอนเข้าทำสัญญาค่ะ
  2. ไม่ใช่เงินที่ริบได้เสมอ — ขึ้นกับว่าใครผิดสัญญา
  3. ทำตามสัญญาครบ มัดจำคืนหรือหักเป็นค่าเช่าได้ค่ะ
2

เมื่อไหร่เจ้าของ "ริบ" มัดจำได้ เมื่อไหร่ "ต้องคืน"?

นี่คือหัวใจของเรื่องค่ะ กฎหมายวางกติกาการริบและการคืนมัดจำไว้ชัดเจน โดยดูที่ว่า ใครเป็นฝ่ายผิดสัญญา

สมมุติคุณมินต์วางมัดจำแล้วเปลี่ยนใจไม่เช่าเอง — แบบนี้เจ้าของริบได้ แต่ถ้ากลับกัน เจ้าของดันเอาห้องไปให้คนอื่นเช่าก่อน — เจ้าของต้องคืนมัดจำให้คุณมินต์ เพราะตัวเองเป็นฝ่ายผิดค่ะ

สถานการณ์ผลต่อมัดจำใครได้
ทุกฝ่ายทำตามสัญญาครบคืน หรือหักเป็นค่าเช่าบางส่วนผู้เช่าได้คืน
ผู้เช่า (ผู้วางมัดจำ) ผิดสัญญาเองถูกริบเจ้าของริบได้
เจ้าของ (ผู้รับมัดจำ) ผิดสัญญาเองต้องคืนผู้เช่าได้คืน

(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๓๗๘)

💡 กุญแจสำคัญคือ "ใครผิด": ถ้าเจ้าของเป็นฝ่ายผิดสัญญาเอง จะมายึดมัดจำไม่ได้ ต้องคืนให้ผู้เช่า — กฎหมายไม่ได้เข้าข้างเจ้าของเสมอไปค่ะ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า
มาตรา ๓๗๘ มัดจำนั้น ถ้ามิได้ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น ท่านให้เป็นไปดังจะกล่าวต่อไปนี้ คือ (๑) ให้ส่งคืน หรือจัดเอาเป็นการใช้เงินบางส่วนในเมื่อชำระหนี้ (๒) ให้ริบ ถ้าฝ่ายที่วางมัดจำละเลยไม่ชำระหนี้ หรือการชำระหนี้ตกเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งฝ่ายนั้นต้องรับผิดชอบ หรือถ้ามีการเลิกสัญญาเพราะความผิดของฝ่ายนั้น (๓) ให้ส่งคืน ถ้าฝ่ายที่รับมัดจำละเลยไม่ชำระหนี้ หรือการชำระหนี้ตกเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งฝ่ายนี้ต้องรับผิดชอบ
ที่มา: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๓๗๘
น้องแว่น Kelomn

น้องแว่นสรุปค่ะ

  1. ดูที่ว่าใครผิดสัญญา เป็นตัวตัดสินค่ะ
  2. ผู้เช่าผิดเอง เจ้าของริบมัดจำได้
  3. เจ้าของผิดเอง ต้องคืนมัดจำให้ผู้เช่า
  4. ทำครบทุกฝ่าย คืนหรือหักเป็นค่าเช่าได้ค่ะ
3

เงินประกัน ≠ มัดจำ — เก็บไว้แล้วต้องคืนเราเมื่อไหร่?

หลายคนเรียกรวมๆ ว่า "เงินมัดจำ" แต่จริงๆ เงินประกันค่าเช่า กับ มัดจำ เป็นคนละเรื่องกันค่ะ การเช่าบ้าน-คอนโดคือสัญญาเช่าทรัพย์ ซึ่งเงินประกันมักวางไว้เพื่อประกัน "ความเสียหาย" หรือ "ค่าเช่าค้าง" ไม่ใช่เพื่อยืนยันการทำสัญญาแบบมัดจำ

คุณมินต์เช่าคอนโปอยู่ครบสัญญา ไม่ได้ทำห้องเสียหาย จ่ายค่าเช่าครบทุกเดือน — เงินประกันที่วางไว้ตอนแรกจึงไม่มีเหตุให้เจ้าของยึด ต้องคืนให้คุณมินต์ เพราะไม่มีความเสียหายหรือหนี้ค้างให้หักค่ะ

ประเด็นมัดจำเงินประกันค่าเช่า
วางไว้เพื่อยืนยัน + ประกันการทำตามสัญญาประกันความเสียหาย/ค่าเช่าค้าง
ตอนสัญญาจบปกติคืน/หักค่าเช่าคืน ถ้าไม่มีความเสียหาย
เจ้าของหักได้เมื่อผู้เช่าผิดสัญญามีความเสียหายจริง/ค่าเช่าค้างจริง

(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๕๓๗ ประกอบมาตรา ๓๗๗ และมาตรา ๓๗๘)

💡 เงินประกันไม่ใช่ของเจ้าของ: มันเป็นเงินของผู้เช่าที่ฝากไว้ค้ำความเสียหาย ถ้าไม่มีความเสียหายหรือหนี้ค้าง เจ้าของต้องคืน จะอ้างยึดเฉยๆ ไม่ได้ค่ะ (ดูข้อ 2)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า
มาตรา ๕๓๗ อันว่าเช่าทรัพย์สินนั้น คือสัญญาซึ่งบุคคลคนหนึ่ง เรียกว่า ผู้ให้เช่า ตกลงให้บุคคลอีกคนหนึ่ง เรียกว่าผู้เช่า ได้ใช้หรือได้รับประโยชน์ในทรัพย์สินอย่างใดอย่างหนึ่งชั่วระยะเวลาอันมีจำกัด และผู้เช่าตกลงจะให้ค่าเช่าเพื่อการนั้น
ที่มา: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๕๓๗
น้องแว่น Kelomn

น้องแว่นสรุปค่ะ

  1. เช่าบ้าน-คอนโด = สัญญาเช่าทรัพย์ ค่ะ
  2. เงินประกัน = ประกันความเสียหาย/ค่าเช่าค้าง ไม่ใช่มัดจำ
  3. ไม่มีความเสียหาย = ต้องคืน เจ้าของยึดเฉยๆ ไม่ได้
  4. เงินประกันยังเป็นของผู้เช่า แค่ฝากไว้ค้ำค่ะ
น้องแว่นนั่งอ่านสัญญาเช่าในร้านกาแฟ

มาต่อกับเรื่องสัญญาเช่าและทางออกเมื่อโดนยึดเงิน — กาแฟอีกแก้วไหมคะ?

ข้อ 4–5  ·  สัญญาเช่า และทางออกเมื่อเจ้าของไม่คืนเงิน

4

เช่าบ้าน-คอนโด ต้องมีสัญญาเป็นหนังสือไหม?

คุณมินต์เช่าห้องโดยตกลงกันปากเปล่ากับเจ้าของ ไม่ได้เซ็นสัญญาอะไรเลย — แบบนี้พอมีปัญหาจะฟ้องร้องกันได้ไหม? กฎหมายมีคำตอบที่ชัดเจนค่ะ

การเช่าอสังหาริมทรัพย์ (บ้าน คอนโด ที่ดิน) กฎหมายกำหนดว่า ต้องมี "หลักฐานเป็นหนังสือ" ลงลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิด จึงจะฟ้องร้องบังคับคดีกันได้ และถ้าเช่ากันเกิน 3 ปี ต้องถึงขั้นทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อเจ้าหน้าที่ด้วยค่ะ

ระยะเวลาเช่าสิ่งที่กฎหมายต้องการผลถ้าไม่ทำ
ไม่เกิน 3 ปีมีหลักฐานเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อฟ้องบังคับคดีไม่ได้ ถ้าไม่มีหลักฐาน
เกิน 3 ปี ขึ้นไปทำเป็นหนังสือ + จดทะเบียนต่อเจ้าหน้าที่บังคับได้เพียง 3 ปี ถ้าไม่จดทะเบียน
ตกลงปากเปล่าล้วนไม่มีหลักฐานเสี่ยงฟ้องร้องบังคับไม่ได้

(อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๕๓๘)

💡 ทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษรเสมอ: แม้เช่ากันสั้นๆ ก็ควรมีหนังสือสัญญา + ใบรับเงินมัดจำ-เงินประกัน เก็บไว้เป็นหลักฐาน เผื่อต้องทวงเงินคืนภายหลังค่ะ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า
มาตรา ๕๓๘ เช่าอสังหาริมทรัพย์นั้น ถ้ามิได้มีหลักฐานเป็นหนังสืออย่างหนึ่งอย่างใดลงลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิดเป็นสำคัญ ท่านว่าจะฟ้องร้องให้บังคับคดีหาได้ไม่ ถ้าเช่ามีกำหนดกว่าสามปีขึ้นไป หรือกำหนดตลอดอายุของผู้เช่าผู้ให้เช่าไซร้ หากมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ท่านว่าการเช่านั้นจะฟ้องร้องให้บังคับคดีได้แต่เพียงสามปี
ที่มา: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๕๓๘
น้องแว่น Kelomn

น้องแว่นสรุปค่ะ

  1. เช่าอสังหาฯ ต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือ จึงฟ้องบังคับได้ค่ะ
  2. เช่าเกิน 3 ปี ต้องทำหนังสือ + จดทะเบียน
  3. เช่าปากเปล่า เสี่ยงฟ้องร้องไม่ได้
  4. เก็บใบรับเงินมัดจำ-เงินประกันไว้ เป็นหลักฐานสำคัญค่ะ
5

เจ้าของยึดเงินประกันไม่ยอมคืน — เราทำอะไรได้บ้าง?

มาถึงคำถามที่คนเช่าอยากรู้ที่สุดค่ะ — ถ้าเราทำห้องไม่เสียหาย จ่ายค่าเช่าครบ แต่เจ้าของยังเงียบ ไม่ยอมคืนเงินประกัน เราทำอะไรได้?

คุณมินต์ย้ายออกเรียบร้อย ห้องสภาพดี ไม่มีค่าเช่าค้าง แต่เจ้าของอ้างโน่นนี่ไม่ยอมคืนเงินประกัน — กฎหมายถือว่าเจ้าของไม่มีสิทธิยึด การไม่คืนคือการผิดสัญญา คุณมินต์เรียกคืนได้ค่ะ

ขั้นตอนสิ่งที่ทำได้
1. ทวงเป็นลายลักษณ์อักษรทำหนังสือทวงถาม แนบใบรับเงิน + รูปสภาพห้อง
2. ร้องเรียนหน่วยงานคุ้มครองผู้บริโภคร้องเรียน สคบ. (สายด่วน 1166)
3. ฟ้องเรียกคืนต่อศาลฟ้องเรียกเงินคืนฐานผิดสัญญา

(สิทธิเรียกคืนอ้างอิงหลักการคืนมัดจำ-เงินประกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๓๗๘ ประกอบมาตรา ๕๓๗)

💡 หลักฐานคือพระเอก: ใบรับเงินมัดจำ-เงินประกัน รูปถ่ายสภาพห้องตอนเข้าและตอนออก และหนังสือสัญญา จะช่วยให้การทวงคืนหรือฟ้องร้องง่ายขึ้นมากค่ะ (ดูข้อ 4)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า
มาตรา ๓๗๘ มัดจำนั้น ถ้ามิได้ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น ท่านให้เป็นไปดังจะกล่าวต่อไปนี้ คือ (๑) ให้ส่งคืน หรือจัดเอาเป็นการใช้เงินบางส่วนในเมื่อชำระหนี้ (๒) ให้ริบ ถ้าฝ่ายที่วางมัดจำละเลยไม่ชำระหนี้ หรือการชำระหนี้ตกเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งฝ่ายนั้นต้องรับผิดชอบ หรือถ้ามีการเลิกสัญญาเพราะความผิดของฝ่ายนั้น (๓) ให้ส่งคืน ถ้าฝ่ายที่รับมัดจำละเลยไม่ชำระหนี้ หรือการชำระหนี้ตกเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งฝ่ายนี้ต้องรับผิดชอบ
ที่มา: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๓๗๘
น้องแว่น Kelomn

น้องแว่นสรุปค่ะ

  1. เจ้าของไม่มีสิทธิยึด ถ้าไม่มีความเสียหายหรือหนี้ค้างค่ะ
  2. ไม่คืน = ผิดสัญญา ผู้เช่าเรียกคืนได้
  3. ทวงเป็นหนังสือ → ร้อง สคบ. 1166 → ฟ้องศาล ตามลำดับ
  4. เก็บหลักฐานให้ครบ ใบรับเงิน + รูปห้อง + สัญญาค่ะ

เรื่องเงินประกัน-มัดจำเช่าบ้านทั้ง 5 ข้อนี้มีหัวใจเดียวกัน — เงินที่เราวางไว้ ยังเป็นของเรา เจ้าของยึดได้เฉพาะเมื่อ เราผิดสัญญาหรือทำห้องเสียหายจริง เท่านั้น

  1. มัดจำคืออะไร พยาน + หลักประกันการทำตามสัญญา ไม่ใช่เงินที่ริบได้เสมอ  ดูข้อ 1
  2. ริบหรือคืนมัดจำ ดูที่ว่าใครผิดสัญญา เจ้าของผิดเองต้องคืน  ดูข้อ 2
  3. เงินประกัน เป็นของผู้เช่าที่ฝากค้ำความเสียหาย ไม่เสียหายต้องคืน  ดูข้อ 3
  4. สัญญาเช่า อสังหาฯ ต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือจึงฟ้องบังคับได้  ดูข้อ 4
  5. ทวงคืน ไม่คืนคือผิดสัญญา ทวงหนังสือ ร้อง สคบ. ฟ้องศาลได้  ดูข้อ 5

ถ้าเจ้าของยังยืนยันไม่คืนเงินทั้งที่เราทำถูกทุกอย่าง แนะนำให้รวบรวมหลักฐานแล้วปรึกษาทนายความหรือร้องเรียน สคบ. นะคะ เรื่องแบบนี้ถ้ามีหลักฐานครบ ผู้เช่ามีสิทธิตามกฎหมายอยู่ไม่น้อยเลยค่ะ

อ้างอิง  ·  ① ม.๓๗๗ (มัดจำคืออะไร)  ·  ② ม.๓๗๘ (ริบหรือคืนมัดจำ)  ·  ③ ม.๕๓๗ (เช่าทรัพย์)  ·  ④ ม.๕๓๘ (เช่าอสังหาต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือ)

ถ้าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์ ให้ส่ง กาแฟและขนมปัง ให้เป็นกำลังใจ

กดให้กาแฟ หรือ ขนมปัง สัก 1 อย่างไหมคะ?

ทานกาแฟ ไปแล้ว 17 แก้ว · ทานขนมปัง ไปแล้ว 11 แผ่น

รับอัปเดตกฎหมายธุรกิจจาก Kelomn

ติดตามบทความใหม่ เครื่องมือ KKB และสรุปประเด็นกฎหมายธุรกิจที่ควรรู้จากหน้านี้ได้ต่อใน KKB Fans

สมัครรับข่าว ติดต่อทีม Kelomn

อ่านต่อในหัวข้ออสังหาริมทรัพย์

กลับหน้าหลัก อสังหาริมทรัพย์

💛 หมายเหตุจาก Kelomn: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นข้อมูลความรู้ทั่วไปด้านกฎหมายครอบครัวและมรดก อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งอาจมีการแก้ไขเพิ่มเติมในอนาคต ข้อมูลในบทความนี้ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายและไม่สามารถใช้แทนการปรึกษาทนายความได้ หากมีประเด็นทางกฎหมายที่ต้องการความชัดเจน สามารถค้นหาตัวบทกฎหมายฉบับเป็นทางการเพิ่มเติมได้ที่ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS) — Kelomn · AI Legal Research Project · Business Law for the Business Life