น้องแว่น — Kelomn Legal Café · ทรัพย์สินทางปัญญา + เทคโนโลยีโนโลยี
เอารูป-คลิปจากเน็ตมาใช้ ผิดลิขสิทธิ์ไหม?
ชื่อในบทความนี้เป็นชื่อสมมติ ไม่มีตัวตนจริง เป็นเพียงการเล่าเรื่องทางวิชาการ ไม่ได้ตั้งใจจะพาดพิงบุคคลใดนะคะ
ยุคนี้ใครๆ ก็ทำคอนเทนต์ค่ะ — แต่การหยิบรูปสวยๆ คลิปเด็ดๆ หรือเพลงเพราะๆ จากอินเทอร์เน็ตมาใช้ในเพจ ในงาน หรือในร้าน อาจกลายเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์โดยไม่รู้ตัว
คำถามคือ งานแบบไหนมีลิขสิทธิ์ ใช้แบบไหนถึงเรียกว่า "ละเมิด" และใช้แบบไหนที่กฎหมายยอมให้ทำได้ มาทำความเข้าใจทีละข้อกันค่ะ — ที่ Kelomn เราสรุปให้ครบค่ะ
ข้อ 1–3 · งานมีลิขสิทธิ์ การละเมิด และข้อยกเว้น
งานแบบไหน "มีลิขสิทธิ์"?
พี่เอเปิดเพจรีวิวของกิน อยากรู้ว่ารูปถ่าย คลิป หรือบทความที่เจอในเน็ต อันไหนบ้างที่มีลิขสิทธิ์ติดอยู่ คำตอบคือ เกือบทั้งหมดค่ะ
กฎหมายคุ้มครอง "งานสร้างสรรค์" หลายประเภท — งานเขียน รูปภาพ ภาพวาด เพลง คลิปวิดีโอ ภาพยนตร์ สิ่งบันทึกเสียง ไปจนถึงงานในแผนกวิทยาศาสตร์และศิลปะ โดยไม่ต้องไปจดทะเบียนก่อน ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นทันทีที่สร้างงานเสร็จ
แต่มีข้อยกเว้น — กฎหมายไม่คุ้มครอง "ความคิด" หรือ "หลักการ" ลอยๆ คุ้มครองเฉพาะการแสดงออกของงานนั้นค่ะ
| ประเภทงาน | มีลิขสิทธิ์ไหม |
|---|---|
| รูปถ่าย ภาพวาด ภาพกราฟิก | มี — งานศิลปกรรม |
| คลิปวิดีโอ ภาพยนตร์ เพลง | มี — โสตทัศนวัสดุ/ดนตรีกรรม |
| บทความ ข้อเขียน โปรแกรมคอมพิวเตอร์ | มี — งานวรรณกรรม |
| ความคิด หลักการ วิธีการลอยๆ | ไม่คุ้มครอง |
(อ้างอิงจากพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๖)
มาตรา ๖ งานอันมีลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัตินี้ ได้แก่งานสร้างสรรค์ประเภทวรรณกรรม นาฏกรรม ศิลปกรรม ดนตรีกรรม โสตทัศนวัสดุ ภาพยนตร์ สิ่งบันทึกเสียง งานแพร่เสียงแพร่ภาพ หรืองานอื่นใดในแผนกวรรณคดี แผนกวิทยาศาสตร์ หรือแผนกศิลปะ ของผู้สร้างสรรค์ไม่ว่างานดังกล่าวจะแสดงออกโดยวิธีหรือรูปแบบอย่างใด การคุ้มครองลิขสิทธิ์ไม่คลุมถึงความคิด หรือขั้นตอน กรรมวิธีหรือระบบ หรือวิธีใช้หรือทำงาน หรือแนวความคิด หลักการ การค้นพบ หรือทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ หรือคณิตศาสตร์
น้องแว่นสรุปค่ะ
- รูป คลิป เพลง บทความ โค้ด เป็นงานมีลิขสิทธิ์เกือบทั้งหมดค่ะ
- ลิขสิทธิ์เกิดทันทีที่สร้างเสร็จ ไม่ต้องจดทะเบียนก่อน
- คุ้มครองการแสดงออก ไม่คุ้มครองความคิดลอยๆ
- อยู่บนเน็ตให้เห็นฟรี ≠ ใช้ได้ฟรีค่ะ
ใช้แบบไหนเรียกว่า "ละเมิด"?
พี่บีก๊อปรูปจากเพจอื่นมาโพสต์ในเพจตัวเอง แบบนี้ผิดไหม? ต้องดูก่อนว่า เจ้าของลิขสิทธิ์มีสิทธิอะไรบ้าง แล้วเราไปแตะสิทธินั้นโดยไม่ได้รับอนุญาตหรือเปล่าค่ะ
เจ้าของลิขสิทธิ์มี "สิทธิแต่ผู้เดียว" ที่จะทำซ้ำ ดัดแปลง และเผยแพร่ต่อสาธารณชน ถ้าเราทำสามอย่างนี้กับงานของเขาโดยไม่ได้รับอนุญาต ก็เข้าข่ายละเมิด
การ "ก๊อปรูปมาโพสต์" จึงเป็นทั้งการทำซ้ำและการเผยแพร่ต่อสาธารณชน — เข้าข่ายละเมิดได้ทันทีค่ะ
| การกระทำ | สิทธิของเจ้าของ | ทำโดยไม่ขออนุญาต |
|---|---|---|
| ทำซ้ำ (ก๊อป เซฟ อัปโหลด) | สิทธิแต่ผู้เดียว | เข้าข่ายละเมิด |
| ดัดแปลง (ตัดต่อ แก้ไข ทำใหม่) | สิทธิแต่ผู้เดียว | เข้าข่ายละเมิด |
| เผยแพร่ต่อสาธารณชน (โพสต์ แชร์สาธารณะ) | สิทธิแต่ผู้เดียว | เข้าข่ายละเมิด |
| ได้รับอนุญาตจากเจ้าของแล้ว | — | ทำได้ตามที่อนุญาต |
(อ้างอิงจากพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๑๕ และมาตรา ๒๗)
มาตรา ๑๕ ภายใต้บังคับมาตรา ๙ มาตรา ๑๐ และมาตรา ๑๔ เจ้าของลิขสิทธิ์ย่อมมีสิทธิแต่ผู้เดียวดังต่อไปนี้ (๑) ทำซ้ำหรือดัดแปลง (๒) เผยแพร่ต่อสาธารณชน (๓) ให้เช่าต้นฉบับหรือสำเนางานโปรแกรมคอมพิวเตอร์ โสตทัศนวัสดุ ภาพยนตร์ และสิ่งบันทึกเสียง (๔) ให้ประโยชน์อันเกิดจากลิขสิทธิ์แก่ผู้อื่น (๕) อนุญาตให้ผู้อื่นใช้สิทธิตาม (๑) (๒) หรือ (๓) โดยจะกำหนดเงื่อนไขอย่างใดหรือไม่ก็ได้ แต่เงื่อนไขดังกล่าวจะกำหนดในลักษณะที่เป็นการจำกัดการแข่งขันโดยไม่เป็นธรรมไม่ได้ การพิจารณาว่าเงื่อนไขตามวรรคหนึ่ง (๕) จะเป็นการจำกัดการแข่งขันโดยไม่เป็นธรรมหรือไม่ ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขที่กำหนดในกฎกระทรวง มาตรา ๒๗ การกระทำอย่างใดอย่างหนึ่งแก่งานอันมีลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัตินี้ โดยไม่ได้รับอนุญาตตามมาตรา ๑๕ (๕) ให้ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ ถ้าได้กระทำดังต่อไปนี้ (๑) ทำซ้ำหรือดัดแปลง (๒) เผยแพร่ต่อสาธารณชน
น้องแว่นสรุปค่ะ
- เจ้าของมีสิทธิแต่ผู้เดียว ทำซ้ำ ดัดแปลง เผยแพร่ค่ะ
- ก๊อปรูปมาโพสต์ = ทำซ้ำ + เผยแพร่ เข้าข่ายละเมิด
- ทำโดยไม่ขออนุญาต คือหัวใจของการละเมิด
- ใส่เครดิตอย่างเดียวไม่พอ ต้องได้รับอนุญาตด้วยค่ะ
ใช้แบบไหน "ไม่ผิด"? — ข้อยกเว้นที่กฎหมายยอม
ข่าวดีคือ กฎหมายไม่ได้ห้ามทุกอย่างค่ะ น้าซีเป็นครู อยากเอางานมาใช้สอน หรือเอามารีวิว-วิจารณ์ — มีข้อยกเว้นที่ทำได้โดยไม่ถือว่าละเมิด
หลักใหญ่คือ ถ้าการใช้นั้น ไม่ขัดต่อการหาประโยชน์ตามปกติของเจ้าของ และไม่กระทบสิทธิเขาเกินสมควร กฎหมายเปิดช่องให้ใช้ได้ในบางกรณี เช่น วิจัย-ศึกษาที่ไม่ใช่เพื่อกำไร ติชมวิจารณ์โดยให้การรับรู้ว่าใครเป็นเจ้าของ เสนอข่าว หรือใช้เพื่อการเรียนการสอน
| การใช้งาน | เข้าข้อยกเว้นไหม | เงื่อนไขสำคัญ |
|---|---|---|
| วิจัย/ศึกษา ไม่เพื่อกำไร | อาจไม่ถือว่าละเมิด | ไม่หากำไร + ไม่กระทบเกินสมควร |
| ติชม วิจารณ์ แนะนำผลงาน | อาจได้ | ต้องรับรู้ความเป็นเจ้าของ |
| เสนอข่าวทางสื่อมวลชน | อาจได้ | ต้องรับรู้ความเป็นเจ้าของ |
| ก๊อปทั้งงานมาโพสต์หากำไร | ไม่เข้าข้อยกเว้น | ขัดการหาประโยชน์ปกติ |
(อ้างอิงจากพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๓๒)
มาตรา ๓๒ การกระทำแก่งานอันมีลิขสิทธิ์ของบุคคลอื่นตามพระราชบัญญัตินี้ หากไม่ขัดต่อการแสวงหาประโยชน์จากงานอันมีลิขสิทธิ์ตามปกติของเจ้าของลิขสิทธิ์และไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิอันชอบด้วยกฎหมายของเจ้าของลิขสิทธิ์เกินสมควร มิให้ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ ภายใต้บังคับบทบัญญัติในวรรคหนึ่ง การกระทำอย่างใดอย่างหนึ่งแก่งานอันมีลิขสิทธิ์ตามวรรคหนึ่ง มิให้ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ ถ้าได้กระทำดังต่อไปนี้ (๑) วิจัยหรือศึกษางานนั้น อันมิใช่การกระทำเพื่อหากำไร (๒) ใช้เพื่อประโยชน์ของตนเอง หรือเพื่อประโยชน์ของตนเองและบุคคลอื่นในครอบครัวหรือญาติสนิท (๓) ติชม วิจารณ์ หรือแนะนำผลงานโดยมีการรับรู้ถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานนั้น (๔) เสนอรายงานข่าวทางสื่อสารมวลชนโดยมีการรับรู้ถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานนั้น (๕) ทำซ้ำ ดัดแปลง นำออกแสดง หรือทำให้ปรากฏ เพื่อประโยชน์ในการพิจารณาของศาลหรือเจ้าพนักงานซึ่งมีอำนาจตามกฎหมาย หรือในการรายงานผลการพิจารณาดังกล่าว (๖) ทำซ้ำ ดัดแปลง นำออกแสดง หรือทำให้ปรากฏโดยผู้สอน เพื่อประโยชน์ในการสอนของตน อันมิใช่การกระทำเพื่อหากำไร (๗) ทำซ้ำ ดัดแปลงบางส่วนของงาน หรือตัดทอนหรือทำบทสรุปโดยผู้สอนหรือสถาบันศึกษา เพื่อแจกจ่ายหรือจำหน่ายแก่ผู้เรียนในชั้นเรียนหรือในสถาบันศึกษา ทั้งนี้ ต้องไม่เป็นการกระทำเพื่อหากำไร (๘) นำงานนั้นมาใช้เป็นส่วนหนึ่งในการถามและตอบในการสอบ (๙) (ยกเลิก)
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ด่านแรก: ไม่ขัดการหาประโยชน์ปกติ + ไม่กระทบเกินสมควรค่ะ
- วิจัย-ศึกษาไม่เพื่อกำไร อาจไม่ถือว่าละเมิด
- ติชม-วิจารณ์-เสนอข่าว ต้องรับรู้ความเป็นเจ้าของ
- เอาทั้งงานไปใช้หากำไร มักไม่เข้าข้อยกเว้นค่ะ
มาต่อกับเรื่องโทษ และวิธีใช้รูป-คลิปให้ปลอดภัย — กาแฟอีกแก้วไหมคะ?
ข้อ 4–5 · โทษ และการใช้งานให้ปลอดภัย
ถ้าละเมิด โทษหนักแค่ไหน?
ลุง D เอาคลิปคนอื่นมาตัดลงเพจขายของ คำถามคือ ถ้าโดนฟ้อง โทษเป็นยังไง? กฎหมายแยกระหว่าง "ละเมิดทั่วไป" กับ "ละเมิดเพื่อการค้า" ซึ่งโทษหนักกว่ามากค่ะ
การละเมิดลิขสิทธิ์ทั่วไปมีโทษปรับ แต่ถ้าทำ "เพื่อการค้า" เช่น เอาไปขายของ หากำไร โทษจะเพิ่มเป็นทั้งจำคุกและปรับที่สูงขึ้นมากค่ะ
| ลักษณะการละเมิด | โทษ |
|---|---|
| ละเมิดทั่วไป (ตามมาตรา ๒๗) | ปรับ ๒๐,๐๐๐ ถึง ๒๐๐,๐๐๐ บาท |
| ละเมิดเพื่อการค้า | จำคุก ๖ เดือน ถึง ๔ ปี หรือปรับ ๑๐๐,๐๐๐ ถึง ๘๐๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
(อ้างอิงจากพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๖๙)
มาตรา ๖๙ ผู้ใดกระทำการละเมิดลิขสิทธิ์หรือสิทธิของนักแสดงตามมาตรา ๒๗ มาตรา ๒๘ มาตรา ๒๙ มาตรา ๓๐ หรือมาตรา ๕๒ ต้องระวางโทษปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่งเป็นการกระทำเพื่อการค้า ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงสี่ปี หรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงแปดแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ละเมิดทั่วไป ปรับ ๒๐,๐๐๐ ถึง ๒๐๐,๐๐๐ บาทค่ะ
- ละเมิดเพื่อการค้า จำคุก ๖ เดือน ถึง ๔ ปี + ปรับก้อนใหญ่
- 'เพื่อการค้า' ทำให้โทษหนักขึ้นมาก
- เอาของคนอื่นมาหากำไร เสี่ยงโดนทั้งจำทั้งปรับค่ะ
ใช้รูป-คลิปจากเน็ตยังไงให้ปลอดภัย?
มาถึงข้อที่ใช้ได้จริงที่สุดค่ะ — อยากใช้งานคนอื่นโดยไม่เสี่ยงผิดกฎหมาย ทำได้หลายทาง
หลักง่ายๆ คือ "ใช้ของที่มีสิทธิให้ใช้" หรือ "ใช้ในกรอบที่กฎหมายเปิดช่อง" พี่เอที่ทำเพจรีวิวจึงเลือกใช้ภาพที่ตัวเองถ่าย ภาพฟรีที่มีสัญญาอนุญาต หรือขออนุญาตเจ้าของก่อนค่ะ
| วิธีใช้ให้ปลอดภัย | ทำไมปลอดภัย |
|---|---|
| ถ่าย/สร้างงานเอง | เราเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์เอง |
| ขออนุญาตเจ้าของก่อนใช้ | ได้รับอนุญาตตามกฎหมาย |
| ใช้ภาพ Creative Commons / stock ที่ซื้อสิทธิ | มีสัญญาอนุญาตให้ใช้ |
| ใช้ในกรอบข้อยกเว้น (วิจารณ์/ศึกษา) + ให้เครดิต | อยู่ในขอบเขตที่กฎหมายเปิดช่อง |
(อ้างอิงหลักการจากพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๑๕ และมาตรา ๓๒)
มาตรา ๑๕ ภายใต้บังคับมาตรา ๙ มาตรา ๑๐ และมาตรา ๑๔ เจ้าของลิขสิทธิ์ย่อมมีสิทธิแต่ผู้เดียวดังต่อไปนี้ (๑) ทำซ้ำหรือดัดแปลง (๒) เผยแพร่ต่อสาธารณชน (๓) ให้เช่าต้นฉบับหรือสำเนางานโปรแกรมคอมพิวเตอร์ โสตทัศนวัสดุ ภาพยนตร์ และสิ่งบันทึกเสียง (๔) ให้ประโยชน์อันเกิดจากลิขสิทธิ์แก่ผู้อื่น (๕) อนุญาตให้ผู้อื่นใช้สิทธิตาม (๑) (๒) หรือ (๓) โดยจะกำหนดเงื่อนไขอย่างใดหรือไม่ก็ได้ แต่เงื่อนไขดังกล่าวจะกำหนดในลักษณะที่เป็นการจำกัดการแข่งขันโดยไม่เป็นธรรมไม่ได้ การพิจารณาว่าเงื่อนไขตามวรรคหนึ่ง (๕) จะเป็นการจำกัดการแข่งขันโดยไม่เป็นธรรมหรือไม่ ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขที่กำหนดในกฎกระทรวง
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ถ่าย/สร้างเอง ปลอดภัยที่สุด เราเป็นเจ้าของค่ะ
- ขออนุญาตก่อนใช้ + เก็บหลักฐานการอนุญาต
- ใช้ภาพ CC หรือ stock ที่ซื้อสิทธิ อ่านเงื่อนไขให้ครบ
- ถ้าใช้ในกรอบข้อยกเว้น ต้องให้เครดิตและไม่เกินขอบเขตค่ะ
เรื่องลิขสิทธิ์ออนไลน์ทั้ง 5 ข้อนี้มีหัวใจเดียวกัน — งานของคนอื่น มีเจ้าของเสมอ การ "เห็นฟรีบนเน็ต" ไม่เท่ากับ "ใช้ได้ฟรี" จะใช้ต้อง ขออนุญาต หรืออยู่ในกรอบที่กฎหมายเปิดช่อง
- งานมีลิขสิทธิ์ รูป คลิป เพลง บทความ มีลิขสิทธิ์ทันทีที่สร้าง ไม่ต้องจดทะเบียน ดูข้อ 1
- การละเมิด ทำซ้ำ ดัดแปลง เผยแพร่ โดยไม่ขออนุญาต คือละเมิด ดูข้อ 2
- ข้อยกเว้น วิจัย วิจารณ์ เสนอข่าว ในกรอบ ไม่กระทบเกินสมควร ใช้ได้ ดูข้อ 3
- โทษ ละเมิดทั่วไปปรับ เพื่อการค้าจำคุกและปรับก้อนใหญ่ ดูข้อ 4
- ใช้ปลอดภัย สร้างเอง ขออนุญาต หรือใช้ภาพมีสัญญาอนุญาต ดูข้อ 5
ถ้าทำคอนเทนต์หรือทำธุรกิจที่ต้องใช้รูป-คลิปจำนวนมาก แนะนำให้วางระบบขออนุญาตและเก็บหลักฐานสิทธิให้เป็นนิสัยนะคะ ป้องกันไว้ก่อนง่ายกว่าตามแก้ทีหลังมากค่ะ
ถ้าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์ ให้ส่ง กาแฟและขนมปัง ให้เป็นกำลังใจ
กดให้กาแฟ หรือ ขนมปัง สัก 1 อย่างไหมคะ?