น้องแว่น — Kelomn Legal Café · กฎหมายบริษัทและธุรกิจ
ความแตกต่างทางกฎหมาย: ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด บริษัทมหาชน
ชื่อในบทความนี้เป็นชื่อสมมติ ไม่มีตัวตนจริง เป็นเพียงการเล่าเรื่องทางวิชาการ ไม่ได้ตั้งใจจะพาดพิงบุคคลใดนะคะ
พี่เอ น้าซี กับเพื่อนกำลังจะเปิดกิจการด้วยกัน แต่ติดตรงที่ “จะตั้งเป็นอะไรดี?” — ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด หรือบริษัทมหาชน? ทั้งสามแบบฟังดูคล้ายกัน แต่กฎหมายวางโครงสร้างการบริหารและความรับผิดไว้ไม่เหมือนกันเลยค่ะ
ที่ Kelomn.com น้องแว่นเทียบให้ครบทุกมิติ — ตั้งแต่การจัดตั้ง การบริหาร การประชุม อำนาจกรรมการ เลขานุการบริษัท ไปจนถึงความรับผิด พร้อมตัวบทจริงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และพระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. ๒๕๓๕ เพื่อให้คุณเลือกได้ถูกแบบตั้งแต่วันแรกค่ะ
ตารางที่ 1 · ความแตกต่างทางกฎหมาย 7 มิติ
เทียบ 3 รูปแบบกิจการ ทีละมิติตามกฎหมาย
ตารางนี้เทียบ 7 มิติ ที่ต่างกันชัดเจน — การจัดตั้ง การบริหารจัดการ การเชิญประชุม การประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น อำนาจกรรมการ เลขานุการบริษัท และความรับผิด โดยแยกเลขมาตราไว้ในกล่องตัวบทและอ้างอิงท้ายหัวข้อ เพื่อให้ตารางอ่านง่ายขึ้นค่ะ
พี่เออยากบริหารเองคนเดียวแบบคล่องตัว · น้าซีอยากระดมทุนจากผู้ถือหุ้นหลายคน · ส่วนลุง D ฝันไกลถึงขั้นเสนอขายหุ้นให้ประชาชน — สามคนนี้เหมาะกับคนละรูปแบบกันเลยค่ะ
| มิติดูทีละเรื่อง | ห้างหุ้นส่วนจำกัดคนจัดการรับผิดเต็มคุมง่าย เสี่ยงส่วนตัว | บริษัทจำกัดผู้ถือหุ้นกำกับบาลานซ์ธุรกิจ SME | บริษัทมหาชนระดมทุนสาธารณะธรรมาภิบาลเข้ม |
|---|---|---|---|
| การจัดตั้ง / จดทะเบียน | หุ้นส่วนอย่างน้อย 2 คน แล้วจดทะเบียนเป็นห้าง | ผู้เริ่มก่อการ 2 คน ทำหนังสือบริคณห์สนธิและจดทะเบียน | ผู้เริ่มจัดตั้ง 15 คน ทำหนังสือบริคณห์สนธิ |
| การบริหารจัดการ | เฉพาะหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดเป็นผู้จัดการ | กรรมการจัดการบริษัท ภายใต้การกำกับของที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น | คณะกรรมการบริหารบริษัท โดยมีที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นเป็นกลไกกำกับสำคัญ |
| การเชิญประชุม | ตามที่ตกลงกันในหมู่หุ้นส่วน (ไม่มีแบบบังคับเข้มงวด) | กรรมการเรียก ประชุมวิสามัญผู้ถือหุ้น เมื่อใดก็ได้เมื่อจำเป็น | คณะกรรมการเรียกประชุมผู้ถือหุ้น / ผู้ถือหุ้นรวมกันไม่น้อยกว่าร้อยละ 10 ร้องขอได้ |
| การประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น | ไม่บังคับประชุมใหญ่ตามแบบบริษัท | แยกจากประชุมกรรมการบริษัท: ผู้ถือหุ้นมี ประชุมสามัญประจำปี และ ประชุมวิสามัญ | ประชุมสามัญประจำปีภายใน 4 เดือนนับแต่สิ้นรอบปีบัญชี |
| อำนาจกรรมการ | ผู้จัดการ (หุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิด) มีอำนาจผูกพันห้าง | กรรมการ 1 คนหรือหลายคน ทำหน้าที่บริหาร โดยมีที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นเป็นกรอบกำกับ | กรรมการอย่างน้อย 5 คน กึ่งหนึ่งต้องอยู่ในราชอาณาจักร |
| เลขานุการบริษัท | ไม่มีข้อกำหนด | ไม่มีข้อกำหนด ตามกฎหมายบริษัทจำกัด | เฉพาะบริษัทจดทะเบียน — ก.ล.ต. กำหนด (ดูข้อ 6) |
| จำนวนกรรมการ (ขั้นต่ำ) | บริหารโดยหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิด — ไม่มีคณะกรรมการแบบบริษัท | มีกรรมการ จำนวนตามที่ที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นกำหนด — ในทางปฏิบัติอย่างน้อย 1 คน | กรรมการอย่างน้อย 5 คน และไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งต้องมีถิ่นที่อยู่ในราชอาณาจักร |
| ข้อบังคับบริษัท | ใช้สัญญาจัดตั้งห้าง (ไม่มี “ข้อบังคับ” แบบบริษัท) | กฎหมายไม่บังคับว่าต้องมีข้อบังคับ | ต้องมีข้อบังคับบริษัท (ตาม พ.ร.บ.บริษัทมหาชนจำกัด) |
| การเสนอขายหุ้นต่อประชาชน (IPO) | ทำไม่ได้ | ทำไม่ได้ (เสนอขายเป็นการเฉพาะกลุ่มเท่านั้น) | ทำได้ ภายใต้ พ.ร.บ.หลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ และอยู่ในกำกับของสำนักงาน ก.ล.ต. |
| ความรับผิด | จำพวกจำกัด: ไม่เกินเงินลงหุ้น · จำพวกไม่จำกัด: รับผิดเต็ม | ผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัดเพียงค่าหุ้นที่ยังส่งไม่ครบ | ผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัดไม่เกินค่าหุ้นที่ต้องชำระ |
* เรียบเรียงจากตัวบทกฎหมาย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ · พระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535) และข้อมูลเปรียบเทียบของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า กระทรวงพาณิชย์ — dbd.go.th
มาตรา ๑๐๘๗ อันห้างหุ้นส่วนจำกัดนั้น ท่านว่าต้องให้แต่เฉพาะผู้เป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดเท่านั้นเป็นผู้จัดการ
มาตรา ๑๐๙๗ บุคคลใด ๆ ตั้งแต่สองคนขึ้นไปจะเริ่มก่อการและตั้งเป็นบริษัทจำกัดก็ได้ โดยเข้าชื่อกันทำหนังสือบริคณห์สนธิ และกระทำการอย่างอื่นตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้
มาตรา ๑๖ บุคคลธรรมดาตั้งแต่สิบห้าคนขึ้นไปจะเริ่มจัดตั้งบริษัทได้โดยจัดทำหนังสือบริคณห์สนธิ และปฏิบัติการอย่างอื่นตามพระราชบัญญัตินี้
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ห้างหุ้นส่วนจำกัด — ผู้จัดการต้องเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิด (ม.๑๐๘๗)
- บริษัทจำกัด — บริหารโดยกรรมการ ภายใต้การกำกับของที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น
- บริษัทมหาชน — โครงสร้างเข้มกว่า เพราะตั้งขึ้นเพื่อเสนอขายหุ้นต่อประชาชน
ตารางที่ 1 (ต่อ) · เจาะตัวบทแต่ละรูปแบบ
บริษัทจำกัด คืออะไร และใครบริหาร?
บริษัทจำกัดเป็นรูปแบบที่ผู้ประกอบการไทยเลือกใช้มากที่สุด เพราะ ผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัด และบริหารโดยกรรมการที่อยู่ภายใต้การกำกับของที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นค่ะ
น้าซีตั้งบริษัทจำกัดกับเพื่อนอีก 2 คน ลงหุ้นคนละเท่ากัน — ถ้าบริษัทเป็นหนี้ น้าซีจะต้องเอาเงินส่วนตัวมาใช้หนี้แทนบริษัทไหม?
| ประเด็น | จำง่ายแบบบริษัทจำกัด |
|---|---|
| ทุน | แบ่งเป็นหุ้นมูลค่าเท่ากัน |
| ความรับผิด | ผู้ถือหุ้นรับผิดเท่าที่ยังค้างค่าหุ้น |
| ผู้บริหาร | กรรมการบริหารงาน โดยผู้ถือหุ้นกำกับผ่านที่ประชุมใหญ่ |
มาตรา ๑๐๙๖ อันว่าบริษัทจำกัดนั้น คือบริษัทประเภทซึ่งตั้งขึ้นด้วยแบ่งทุนเป็นหุ้นมีมูลค่าเท่า ๆ กัน โดยผู้ถือหุ้นต่างรับผิดจำกัดเพียงไม่เกินจำนวนเงินที่ตนยังส่งใช้ไม่ครบมูลค่าของหุ้นที่ตนถือ
มาตรา ๑๑๔๔ บรรดาบริษัทจำกัด ให้มีกรรมการคนหนึ่งหรือหลายคนด้วยกันจัดการตามข้อบังคับของบริษัท และอยู่ในความครอบงำของที่ประชุมใหญ่แห่งผู้ถือหุ้นทั้งปวง
น้องแว่นสรุปค่ะ
- แบ่งทุนเป็นหุ้นมูลค่าเท่ากัน ผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัด (ม.๑๐๙๖)
- บริหารด้วยกรรมการ 1 คนหรือหลายคน (ม.๑๑๔๔)
- กรรมการบริหารงานภายในกรอบที่ที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นกำกับไว้

พักจิบกาแฟสักครู่นะคะ เดี๋ยวน้องแว่นพาไปต่อเรื่องการประชุมและบริษัทมหาชน — กาแฟอีกแก้วไหมคะ?
ข้อ 3–4 · การประชุมและบริษัทมหาชน
บริษัทจำกัดต้องประชุมใหญ่เมื่อไร?
กฎหมายกำหนดจังหวะการประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นของบริษัทจำกัดไว้ชัดเจน เพื่อให้ผู้ถือหุ้นได้ตรวจสอบและตัดสินใจร่วมกันค่ะ
บริษัทของน้าซีจดทะเบียนเสร็จเมื่อต้นปี ผ่านไป 8 เดือนยังไม่เคยเรียกประชุมใหญ่เลย — แบบนี้ผิดกำหนดของกฎหมายไหม?
| ประเภทประชุม | จำง่ายว่าเป็นของใคร |
|---|---|
| ประชุมกรรมการบริษัท | กรรมการคุยเรื่องบริหาร ไม่ใช่ประชุมผู้ถือหุ้น |
| ประชุมสามัญประจำปี | ผู้ถือหุ้นประชุมประจำปี เพื่อตรวจงานและมติสำคัญ |
| ประชุมวิสามัญ | ผู้ถือหุ้นประชุมพิเศษ เมื่อมีเรื่องต้องตัดสินใจ |
มาตรา ๑๑๗๑ ให้มีการประชุมผู้ถือหุ้นทั่วไปเป็นประชุมใหญ่ภายในหกเดือนนับแต่วันที่ได้จดทะเบียนบริษัท และต่อนั้นไปก็ให้มีการประชุมเช่นนี้ครั้งหนึ่งเป็นอย่างน้อยทุกระยะเวลาสิบสองเดือน การประชุมเช่นนี้ เรียกว่าประชุมสามัญ การประชุมใหญ่คราวอื่นบรรดามีนอกจากนี้ เรียกว่าประชุมวิสามัญ
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ประชุมกรรมการบริษัทเป็นเรื่องฝ่ายจัดการ ไม่ใช่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น
- ประชุมสามัญประจำปีและประชุมวิสามัญเป็นประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นของบริษัทจำกัด
- เลขมาตราและตัวบทเต็มอยู่ในกล่องตัวบทกฎหมายด้านบน
บริษัทมหาชน ต่างจากบริษัทจำกัดตรงไหน?
บริษัทมหาชนจำกัดอยู่ภายใต้ พระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. ๒๕๓๕ ไม่ใช่ ป.พ.พ. และตั้งขึ้นเพื่อ เสนอขายหุ้นต่อประชาชน จึงมีโครงสร้างกรรมการและการประชุมที่เข้มกว่าค่ะ
ลุง D อยากนำกิจการเข้าตลาดหลักทรัพย์ในอนาคต เลยถามว่าบริษัทมหาชนต้องมีกรรมการกี่คน และต่างจากบริษัทจำกัดของน้าซีอย่างไร?
| ประเด็น | จำง่ายแบบบริษัทมหาชน |
|---|---|
| เป้าหมาย | สร้างมาเพื่อขายหุ้นต่อประชาชน |
| กรรมการ | อย่างน้อย 5 คน และมีคนอยู่ในไทยไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง |
| ประชุมประจำปี | ภายใน 4 เดือนหลังสิ้นรอบปีบัญชี |
มาตรา ๑๕ บริษัทมหาชนจำกัด คือ บริษัทประเภทซึ่งตั้งขึ้นด้วยความประสงค์ที่จะเสนอขายหุ้นต่อประชาชน โดยผู้ถือหุ้นมีความรับผิดจำกัดไม่เกินจำนวนเงินค่าหุ้นที่ต้องชำระและบริษัทดังกล่าวได้ระบุความประสงค์เช่นนั้นไว้ในหนังสือบริคณห์สนธิ
มาตรา ๖๗ บริษัทต้องมีกรรมการคณะหนึ่งเพื่อดำเนินกิจการของบริษัทประกอบด้วยกรรมการอย่างน้อยห้าคน และกรรมการไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนกรรมการทั้งหมดต้องมีถิ่นที่อยู่ในราชอาณาจักร
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ตั้งขึ้นเพื่อเสนอขายหุ้นต่อประชาชน (ม.๑๕)
- กรรมการอย่างน้อย 5 คน กึ่งหนึ่งอยู่ในราชอาณาจักร (ม.๖๗)
- อยู่ใต้ พ.ร.บ.บริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. ๒๕๓๕ ไม่ใช่ ป.พ.พ.
ตารางที่ 2 · ความคล่องตัว และธรรมาภิบาล
เลือกแบบไหน ให้เหมาะกับธุรกิจของเรา?
นอกจากตัวบทแล้ว มุมที่ใช้จริงในการตัดสินใจคือ ความคล่องตัว กับ ธรรมาภิบาล — ยิ่งระดมทุนกว้าง โครงสร้างยิ่งต้องโปร่งใสและถ่วงดุลมากขึ้นค่ะ
พี่เออยากตัดสินใจเร็วบริหารเอง · น้าซีอยากมีหุ้นส่วนร่วมลงทุนแต่ยังคุมได้ · ลุง D อยากให้คนทั่วไปถือหุ้นได้ — แต่ละความต้องการพาไปคนละรูปแบบค่ะ
| มิติเชิงปฏิบัติใช้ตัดสินใจ | ห้างหุ้นส่วนจำกัดไวแต่พึ่งตัวบุคคลเหมาะกับวงใน | บริษัทจำกัดคล่องตัวระดับกลางโตแบบคุมได้ | บริษัทมหาชนเปิดกว้างแต่กติกาเข้มพร้อมผู้ลงทุนสาธารณะ |
|---|---|---|---|
| ความคล่องตัวในการบริหาร | สูง — ผู้จัดการตัดสินใจได้เร็ว | ปานกลาง — ผ่านมติกรรมการ หรือที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นตามประเภทเรื่อง | ต่ำกว่า — ขั้นตอนและองค์คณะมากกว่า |
| การตัดสินใจของกรรมการ | หุ้นส่วนผู้จัดการ (รับผิดเต็ม) | กรรมการ 1 คนขึ้นไป บริหารงานภายใต้การกำกับของที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น | คณะกรรมการไม่น้อยกว่า 5 คน ถ่วงดุลกัน |
| ความโปร่งใส | น้อย — เปิดเผยต่อหุ้นส่วนภายใน | ปานกลาง — ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น + งบการเงิน | สูง — เปิดเผยต่อสาธารณะ/ผู้ลงทุน |
| Corporate Governance / ธรรมาภิบาล | กรอบพื้นฐาน | กรอบกลาง — ที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นกำกับกรรมการ | กรอบเข้ม — เหมาะกับการระดมทุนจากประชาชน |
* เรียบเรียงจากตัวบทกฎหมาย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ · พระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535) และข้อมูลเปรียบเทียบของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า กระทรวงพาณิชย์ — dbd.go.th
น้องแว่นสรุปค่ะ
- คล่องตัว–คุมเอง: ห้างหุ้นส่วนจำกัด หรือบริษัทจำกัด
- ระดมทุนจากประชาชน + ธรรมาภิบาลสูง: บริษัทมหาชน
- ยิ่งเปิดกว้างต่อผู้ลงทุน โครงสร้างยิ่งต้องโปร่งใสและถ่วงดุล
เลขานุการบริษัท เป็นข้อบังคับของทุกบริษัทไหม?
หลายคนเข้าใจว่า “บริษัทมหาชนต้องมีเลขานุการบริษัทเสมอ” — แต่ความจริงทางกฎหมายละเอียดกว่านั้นค่ะ
ลุง D ได้ยินมาว่าบริษัทมหาชนต้องตั้งเลขานุการบริษัท เลยถามว่าถ้าบริษัทมหาชนของเขายังไม่ได้เข้าตลาดหลักทรัพย์ ต้องมีเลขานุการบริษัทตามกฎหมายไหม?
| รูปแบบกิจการ | เลขานุการบริษัท |
|---|---|
| ห้างหุ้นส่วนจำกัด | ไม่ต้องมี |
| บริษัทจำกัด | ไม่ต้องมี |
| บริษัทมหาชนทั่วไป | ยังไม่ใช่ข้อบังคับหลัก |
| บริษัทจดทะเบียน | ต้องมี ตามข้อกำหนดของ ก.ล.ต. |
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ห้างหุ้นส่วนจำกัด และบริษัทจำกัด — ไม่มีข้อกำหนดเรื่องเลขานุการบริษัท
- พ.ร.บ.บริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. ๒๕๓๕ เอง ก็ไม่ได้บัญญัติเรื่องนี้
- ที่ต้องมีเลขานุการบริษัทคือ “บริษัทจดทะเบียน” ตามข้อกำหนดของ ก.ล.ต. เท่านั้น — ไม่ใช่บริษัทมหาชนทุกแห่ง
ทั้งสามรูปแบบมีหัวใจเดียวกัน — ยิ่งเปิดกว้างต่อผู้ลงทุน โครงสร้างก็ยิ่งต้องโปร่งใสและถ่วงดุลมากขึ้น ค่ะ
- การจัดตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัด/บริษัทจำกัด ตาม ป.พ.พ. · บริษัทมหาชน ตาม พ.ร.บ. ๒๕๓๕ ดูข้อ 1
- บริษัทจำกัดรับผิดจำกัด บริหารโดยกรรมการ ภายใต้การกำกับของที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น (ม.๑๐๙๖, ๑๑๔๔) ดูข้อ 2
- การประชุมบริษัทจำกัดแยกประชุมกรรมการ ออกจากประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นสามัญ/วิสามัญ ดูข้อ 3
- บริษัทมหาชนเสนอขายหุ้นต่อประชาชน กรรมการอย่างน้อย 5 คน (ม.๑๕, ๖๗) ดูข้อ 4
- คล่องตัว/ธรรมาภิบาลคล่องตัว–คุมเอง vs ระดมทุน–โปร่งใสสูง ดูข้อ 5
- เลขานุการบริษัทป.พ.พ./พ.ร.บ.มหาชน ไม่บัญญัติ — เป็นข้อกำหนด ก.ล.ต. เฉพาะบริษัทจดทะเบียน ดูข้อ 6
ถ้ากำลังจะตั้งกิจการจริง แนะนำปรึกษาทนายหรือผู้สอบบัญชีเพื่อดูภาษี โครงสร้างผู้ถือหุ้น และเป้าหมายระดมทุนของคุณโดยเฉพาะนะคะ น้องแว่นเป็นกำลังใจให้ค่ะ
ถ้าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์ ให้ส่ง กาแฟและขนมปัง ให้เป็นกำลังใจ
กดให้กาแฟ หรือ ขนมปัง สัก 1 อย่างไหมคะ?