น้องแว่น — Kelomn Legal Café · กฎหมายบริษัทและการลงทุนต่างชาติ
นอมินีต่างชาติ ถือหุ้นแทน ผิดกฎหมายไหม?
ชื่อในบทความนี้เป็นชื่อสมมติ ไม่มีตัวตนจริง เป็นเพียงการเล่าเรื่องทางวิชาการ ไม่ได้ตั้งใจจะพาดพิงบุคคลใดนะคะ
มีคนชวนแบบนี้บ่อยค่ะ — "ขอยืมชื่อถือหุ้นหน่อย เดี๋ยวมีค่าตอบแทนให้รายเดือน ไม่ต้องลงทุนอะไรเลย" ฟังดูเหมือนได้เงินฟรี แต่จริงๆ คือการเป็น "นอมินี" ที่มีโทษอาญาค่ะ
คำถามคือ การถือหุ้นแทนคนต่างด้าวผิดกฎหมายอย่างไร โทษหนักแค่ไหน ถ้าทำในนามบริษัทกรรมการโดนด้วยไหม และจะทำธุรกิจกับต่างชาติให้ถูกกฎหมายได้อย่างไร มาดูทีละข้อกันค่ะ — ที่ Kelomn เราสรุปให้ครบค่ะ
ข้อ 1–3 · นอมินีคืออะไร โทษคนต่างด้าว และกรรมการบริษัท
นอมินีคืออะไร คนไทยถือหุ้นแทนผิดไหม?
ลุง D ถูกชวนให้ถือหุ้น 51% ในบริษัทนำเที่ยวแทนเพื่อนชาวต่างชาติ โดยได้ค่าตอบแทนรายเดือน ไม่ได้ลงเงินจริง ไม่ได้บริหารอะไร — แบบนี้คือ "นอมินี" ที่กฎหมายเอาผิดค่ะ
กฎหมายเอาผิด คนไทยที่ถือหุ้นแทนคนต่างด้าว เพื่อให้คนต่างด้าวประกอบธุรกิจโดยหลีกเลี่ยงข้อจำกัดของกฎหมาย ไม่ว่าจะหลีกเลี่ยงเรื่องวัตถุประสงค์ อัตราส่วนการถือหุ้น หรือการลงทุน
การ "มีชื่อในทะเบียนผู้ถือหุ้นโดยไม่ได้ลงทุนจริง" และไม่มีอำนาจตัดสินใจจริง เป็นพฤติการณ์นอมินีที่มีความผิดอาญาทันทีค่ะ
| พฤติการณ์ | เข้าข่ายนอมินีไหม |
|---|---|
| มีชื่อถือหุ้น แต่ไม่ได้ลงเงินจริง | เข้าข่ายผิด |
| รับค่าตอบแทนรายเดือนเหมือนค่าจ้าง (ไม่ใช่ปันผล) | สัญญาณนอมินี |
| ไม่มีอำนาจบริหาร-ตัดสินใจจริง | สัญญาณนอมินี |
| ร่วมลงทุน-บริหารจริง มีส่วนได้เสียจริง | ผู้ถือหุ้นโดยชอบ |
(อ้างอิงจากพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๓๖)
มาตรา ๓๖ ผู้มีสัญชาติไทยหรือนิติบุคคลที่มิใช่คนต่างด้าวตามพระราชบัญญัตินี้ ให้ความช่วยเหลือหรือสนับสนุนหรือร่วมประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว อันเป็นธุรกิจที่กำหนดไว้ในบัญชีท้ายพระราชบัญญัตินี้ โดยคนต่างด้าวนั้นมิได้รับอนุญาตให้ประกอบธุรกิจดังกล่าว หรือร่วมประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวโดยแสดงออกว่าเป็นธุรกิจของตนแต่ผู้เดียวหรือถือหุ้นแทนคนต่างด้าวในห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทจำกัด หรือนิติบุคคลใด ๆ เพื่อให้คนต่างด้าวประกอบธุรกิจโดยหลีกเลี่ยงหรือฝ่าฝืนบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัตินี้ รวมทั้งคนต่างด้าวซึ่งยินยอมให้ผู้มีสัญชาติไทยหรือนิติบุคคลที่มิใช่คนต่างด้าวตามพระราชบัญญัตินี้กระทำการดังกล่าว ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้ศาลสั่งให้เลิกการให้ความช่วยเหลือหรือสนับสนุน หรือสั่งให้เลิกการร่วมประกอบธุรกิจ หรือสั่งให้เลิกการถือหุ้น หรือการเป็นหุ้นส่วนนั้นเสีย แล้วแต่กรณี หากฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาลต้องระวางโทษปรับวันละหนึ่งหมื่นบาทถึงห้าหมื่นบาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืนอยู่
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ถือหุ้นแทนคนต่างด้าวเพื่อหลีกเลี่ยงกฎหมาย = ผิดอาญาค่ะ
- มีชื่อถือหุ้นแต่ไม่ลงทุนจริง คือพฤติการณ์นอมินี
- รับค่าตอบแทนรายเดือนแบบค่าจ้าง เป็นสัญญาณเตือน
- โทษมีทั้งจำคุก ปรับ และปรับรายวัน ถ้าไม่เลิกตามคำสั่งศาลค่ะ
แล้วคนต่างด้าวล่ะ ผิดด้วยไหม?
พี่เอสงสัยว่ากฎหมายเอาผิดเฉพาะคนไทยที่ถือหุ้นแทน หรือเอาผิดฝ่ายคนต่างด้าวที่ใช้วิธีนี้ด้วย คำตอบคือ ผิดทั้งคู่ค่ะ
คนต่างด้าวที่ประกอบธุรกิจต้องห้ามโดยไม่ได้รับอนุญาต มีความผิดและโทษในระดับเดียวกับคนไทยที่ช่วยถือหุ้นแทน และศาลยังสั่งให้เลิกการประกอบธุรกิจหรือเลิกกิจการได้ด้วย
| ฝ่าย | ความผิด | โทษ |
|---|---|---|
| คนไทยที่ถือหุ้นแทน (นอมินี) | มาตรา ๓๖ | จำคุก ≤ 3 ปี / ปรับ 1 แสน–1 ล้าน |
| คนต่างด้าวที่ประกอบธุรกิจต้องห้าม | มาตรา ๓๗ | จำคุก ≤ 3 ปี / ปรับ 1 แสน–1 ล้าน |
| ทั้งสองฝ่าย หากไม่เลิกตามคำสั่งศาล | ปรับรายวัน | วันละ 1 หมื่น–5 หมื่นบาท |
(อ้างอิงจากพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๓๗)
มาตรา ๓๗ คนต่างด้าวผู้ใดประกอบธุรกิจโดยฝ่าฝืนมาตรา ๖ มาตรา ๗ หรือมาตรา ๘ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้ศาลสั่งเลิกการประกอบธุรกิจ หรือเลิกกิจการ หรือสั่งเลิกการเป็นผู้ถือหุ้น หรือเป็นหุ้นส่วน แล้วแต่กรณี หากฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาลต้องระวางโทษปรับวันละหนึ่งหมื่นบาทถึงห้าหมื่นบาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืนอยู่
น้องแว่นสรุปค่ะ
- คนต่างด้าวที่ประกอบธุรกิจต้องห้ามก็ผิด ตามมาตรา ๓๗ ค่ะ
- โทษระดับเดียวกับนอมินีคนไทย จำคุกและปรับ
- ศาลสั่งเลิกประกอบธุรกิจ/เลิกกิจการ ได้
- ผิดทั้งสองฝ่าย ไม่ใช่เฉพาะคนไทยค่ะ
ถ้าทำในนามบริษัท กรรมการรับผิดด้วยไหม?
น้าซีถามว่าถ้าความผิดเกิดในนาม "บริษัท" แล้วตัวกรรมการหรือผู้บริหารจะรอดไหม คำตอบคือ ไม่รอดค่ะ ถ้ามีส่วนในการกระทำความผิด
กฎหมายกำหนดว่าในกรณีที่ นิติบุคคล (บริษัท) เป็นผู้กระทำความผิด กรรมการหรือผู้จัดการที่มีส่วนในการกระทำความผิดนั้น ก็ต้องรับโทษเป็นการส่วนตัวด้วย ไม่ใช่ปล่อยให้บริษัทรับผิดแทนเพียงลำพัง
| ผู้กระทำ | รับผิด |
|---|---|
| บริษัท (นิติบุคคล) กระทำผิด | บริษัทรับผิด |
| กรรมการ/ผู้จัดการที่มีส่วนกระทำผิด | รับโทษเป็นการส่วนตัวด้วย |
| กรรมการที่พิสูจน์ได้ว่าไม่มีส่วนรู้เห็น | อาจไม่ต้องรับผิด |
(อ้างอิงจากพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๔๑)
มาตรา ๔๑ ในกรณีที่นิติบุคคลเป็นผู้กระทำความผิดตามมาตรา ๓๔ มาตรา ๓๕ มาตรา ๓๖ หรือมาตรา ๓๗ กรรมการ หุ้นส่วน หรือผู้มีอำนาจกระทำการแทนนิติบุคคลซึ่งรู้เห็นเป็นใจกับการกระทำความผิดนั้น หรือมิได้จัดการตามสมควรเพื่อป้องกันมิให้เกิดความผิดนั้น ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
น้องแว่นสรุปค่ะ
- บริษัทผิด กรรมการที่มีส่วนกระทำก็รับโทษด้วยค่ะ
- ตำแหน่งกรรมการไม่ใช่เกราะกันตัว
- กรรมการที่ไม่มีส่วนรู้เห็น อาจไม่ต้องรับผิด
- ตรวจโครงสร้างบริษัทก่อนรับตำแหน่ง เสมอค่ะ
มาต่อกับธุรกิจที่ต่างชาติทำไม่ได้ และทางที่ถูกกฎหมาย — กาแฟอีกแก้วไหมคะ?
ข้อ 4–5 · ธุรกิจต้องห้าม และทางที่ถูกกฎหมาย
ธุรกิจแบบไหนที่ต่างชาติทำไม่ได้ หรือต้องขออนุญาต?
หลายคนไม่รู้ว่าทำไมต้องใช้นอมินี — เพราะกฎหมายจำกัดธุรกิจบางประเภทไว้สำหรับคนต่างด้าวค่ะ พี่เอจึงอยากรู้ว่าธุรกิจแบบไหนที่ต้องระวัง
กฎหมายแบ่งธุรกิจที่จำกัดสำหรับคนต่างด้าวไว้เป็น "บัญชี" — บางประเภท ห้ามเด็ดขาด บางประเภท ทำได้แต่ต้องได้รับอนุญาต ดังนั้นแทนที่จะใช้นอมินีหลบเลี่ยง ทางที่ถูกคือตรวจว่าธุรกิจอยู่ในบัญชีใด แล้วขออนุญาตให้ถูกต้อง
| ประเภทธุรกิจ | คนต่างด้าวทำได้ไหม |
|---|---|
| ธุรกิจบัญชีที่ห้ามเด็ดขาด | ห้าม |
| ธุรกิจบัญชีที่ต้องได้รับอนุญาต | ทำได้เมื่อได้รับอนุญาต |
| ธุรกิจที่ไม่อยู่ในบัญชีจำกัด | ทำได้ตามปกติ |
(อ้างอิงจากพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๘)
มาตรา ๘ ภายใต้บังคับมาตรา ๖ มาตรา ๗ มาตรา ๑๐ และมาตรา ๑๒ (๑) ห้ามมิให้คนต่างด้าวประกอบธุรกิจที่ไม่อนุญาตให้คนต่างด้าวประกอบกิจการด้วยเหตุผลพิเศษตามที่กำหนดไว้ในบัญชีหนึ่ง (๒) ห้ามมิให้คนต่างด้าวประกอบธุรกิจที่เกี่ยวกับความปลอดภัยหรือความมั่นคงของประเทศ ธุรกิจที่มีผลกระทบต่อศิลปวัฒนธรรม จารีตประเพณี และหัตถกรรมพื้นบ้าน หรือธุรกิจที่มีผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติหรือสิ่งแวดล้อม ตามที่กำหนดไว้ในบัญชีสอง เว้นแต่จะได้รับอนุญาตจากรัฐมนตรีโดยการอนุมัติของคณะรัฐมนตรี (๓) ห้ามมิให้คนต่างด้าวประกอบธุรกิจที่คนไทยยังไม่มีความพร้อมที่จะแข่งขันในการประกอบกิจการกับคนต่างด้าว ตามที่กำหนดไว้ในบัญชีสาม เว้นแต่จะได้รับอนุญาตจากอธิบดีโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการ
น้องแว่นสรุปค่ะ
- กฎหมายแบ่งธุรกิจจำกัดเป็นบัญชี ห้าม/ต้องขออนุญาตค่ะ
- บางประเภทห้ามเด็ดขาด บางประเภทขออนุญาตได้
- ตรวจว่าธุรกิจอยู่บัญชีใด ก่อนเริ่ม
- ขออนุญาตถูกต้อง ปลอดภัยกว่านอมินี ค่ะ
ทำธุรกิจกับต่างชาติให้ถูกกฎหมายอย่างไร?
มาถึงข้อที่ใช้ได้จริงค่ะ — อยากร่วมทุนหรือทำธุรกิจกับต่างชาติโดยไม่ผิดกฎหมาย ทำได้หลายทาง โดยไม่ต้องเสี่ยงเป็นนอมินี
หัวใจคือ "ความเป็นเจ้าของและการควบคุมต้องเป็นจริง ไม่ใช่แค่ในกระดาษ" เริ่มจากเข้าใจว่ากฎหมายนิยาม "คนต่างด้าว" อย่างไร (เช่น นิติบุคคลที่ต่างชาติถือหุ้นตั้งแต่กึ่งหนึ่ง) แล้วเลือกโครงสร้างที่ถูกต้อง เช่น ขอใบอนุญาต ใช้สิทธิส่งเสริมการลงทุน หรือร่วมทุนกับคนไทยที่ลงทุนและบริหารจริง
| ทางที่ถูกกฎหมาย | หมายเหตุ |
|---|---|
| ขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว | ทำธุรกิจในบัญชีที่อนุญาตได้ |
| ใช้สิทธิส่งเสริมการลงทุน (BOI) | บางธุรกิจถือหุ้นต่างชาติได้มากขึ้น |
| ร่วมทุนกับคนไทยที่ลงทุน-บริหารจริง | ความเป็นเจ้าของต้องเป็นจริง |
| ใช้คนไทยถือหุ้นแทนแบบไม่ลงทุนจริง | นอมินี ผิดกฎหมาย |
(อ้างอิงนิยามคนต่างด้าวจากพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๔)
มาตรา ๔ ในพระราชบัญญัตินี้ “คนต่างด้าว” หมายความว่า (๑) บุคคลธรรมดาซึ่งไม่มีสัญชาติไทย (๒) นิติบุคคลซึ่งไม่ได้จดทะเบียนในประเทศไทย (๓) นิติบุคคลซึ่งจดทะเบียนในประเทศไทย และมีลักษณะดังต่อไปนี้ (ก) นิติบุคคลซึ่งมีหุ้นอันเป็นทุนตั้งแต่กึ่งหนึ่งของนิติบุคคลนั้นถือโดยบุคคลตาม (๑) หรือ (๒) หรือนิติบุคคลซึ่งมีบุคคลตาม (๑) หรือ (๒) ลงทุนมีมูลค่าตั้งแต่กึ่งหนึ่งของทุนทั้งหมดในนิติบุคคลนั้น (ข) ห้างหุ้นส่วนจำกัดหรือห้างหุ้นส่วนสามัญที่จดทะเบียน ซึ่งหุ้นส่วนผู้จัดการหรือผู้จัดการเป็นบุคคลตาม (๑) (๔) นิติบุคคลซึ่งจดทะเบียนในประเทศไทย ซึ่งมีหุ้นอันเป็นทุนตั้งแต่กึ่งหนึ่งของนิติบุคคลนั้นถือโดยบุคคลตาม (๑) (๒) หรือ (๓) หรือนิติบุคคลซึ่งมีบุคคลตาม (๑) (๒) หรือ (๓) ลงทุน มีมูลค่าตั้งแต่กึ่งหนึ่งของทุนทั้งหมดในนิติบุคคลนั้น เพื่อประโยชน์แห่งคำนิยามนี้ให้ถือว่าหุ้นของบริษัทจำกัดที่มีใบหุ้นชนิดออกให้แก่ผู้ถือเป็นหุ้นของคนต่างด้าว เว้นแต่จะได้มีกฎกระทรวงกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น “ทุน” หมายความว่า ทุนจดทะเบียนของบริษัทจำกัด หรือทุนชำระแล้วของบริษัทมหาชนจำกัด หรือเงินที่ผู้เป็นหุ้นส่วนหรือสมาชิกนำมาลงหุ้นในห้างหุ้นส่วนหรือนิติบุคคลนั้น “ทุนขั้นต่ำ” หมายความว่า ทุนของคนต่างด้าวในกรณีที่คนต่างด้าวเป็นนิติบุคคลซึ่งจดทะเบียนในประเทศไทย และในกรณีที่คนต่างด้าวเป็นนิติบุคคลซึ่งไม่ได้จดทะเบียนในประเทศไทยหรือเป็นบุคคลธรรมดาให้หมายถึงเงินตราต่างประเทศที่คนต่างด้าวนำมาใช้เมื่อเริ่มต้นประกอบธุรกิจในประเทศไทย “ธุรกิจ” หมายความว่า การประกอบกิจการในทางเกษตรกรรม อุตสาหกรรม หัตถกรรม พาณิชยกรรม การบริการ หรือกิจการอย่างอื่น อันเป็นการค้า “ใบอนุญาต” หมายความว่า ใบอนุญาตประกอบธุรกิจ “ผู้รับใบอนุญาต” หมายความว่า คนต่างด้าวที่ได้รับใบอนุญาต “หนังสือรับรอง” หมายความว่า หนังสือรับรองการประกอบธุรกิจ “ผู้รับหนังสือรับรอง” หมายความว่า คนต่างด้าวที่ได้รับหนังสือรับรอง “คณะกรรมการ” หมายความว่า คณะกรรมการการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว “พนักงานเจ้าหน้าที่” หมายความว่า ผู้ซึ่งรัฐมนตรีแต่งตั้งให้ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัตินี้ “นายทะเบียน” หมายความว่า ผู้ซึ่งรัฐมนตรีแต่งตั้งให้เป็นนายทะเบียนการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว “อธิบดี” หมายความว่า อธิบดีกรมพัฒนาธุรกิจการค้า* “รัฐมนตรี” หมายความว่า รัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัตินี้
น้องแว่นสรุปค่ะ
- ความเป็นเจ้าของและการควบคุมต้องเป็นจริง ค่ะ
- ขอใบอนุญาต หรือใช้สิทธิ BOI ตามประเภทธุรกิจ
- ร่วมทุนกับคนไทยที่ลงทุน-บริหารจริง
- เอกสารต้องตรงกับความจริง ไม่อำพรางค่ะ
เรื่องนอมินีทั้ง 5 ข้อนี้มีหัวใจเดียวกัน — การ "ยืมชื่อถือหุ้น" ที่ดูเหมือนได้เงินฟรี คือความผิดอาญา ทั้งคนไทยและคนต่างด้าว ทางที่ปลอดภัยคือ ทำให้ถูกต้องตั้งแต่ต้น
- นอมินีผิดอาญา ถือหุ้นแทนต่างด้าวเพื่อเลี่ยงกฎหมาย ผิดตาม ม.36 ดูข้อ 1
- ผิดทั้งสองฝ่าย คนต่างด้าวที่ประกอบธุรกิจต้องห้ามก็ผิดตาม ม.37 ดูข้อ 2
- กรรมการรับผิด บริษัทผิด กรรมการที่มีส่วนกระทำรับโทษด้วย ม.41 ดูข้อ 3
- ธุรกิจต้องห้าม กฎหมายแบ่งบัญชี ห้าม/ต้องขออนุญาต ตาม ม.8 ดูข้อ 4
- ทางที่ถูกกฎหมาย ขออนุญาต BOI หรือร่วมทุนจริง ความเป็นเจ้าของต้องจริง ดูข้อ 5
ถ้ามีคนชวนให้ถือหุ้นแทนต่างชาติโดยไม่ต้องลงทุน แม้ค่าตอบแทนจะน่าสนใจ ก็ควรปรึกษาทนายความก่อนนะคะ เพราะโทษทางอาญาและปรับรายวันหนักกว่าค่าตอบแทนที่ได้รับมากค่ะ
ถ้าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์ ให้ส่ง กาแฟและขนมปัง ให้เป็นกำลังใจ
กดให้กาแฟ หรือ ขนมปัง สัก 1 อย่างไหมคะ?