ลงขันเปิดร้านกับเพื่อน พอได้กำไรเพื่อนเบี้ยว — กฎหมายหุ้นส่วนสามัญว่าไง?

หลายคนคิดว่าต้องไปจดทะเบียนก่อนถึงจะเป็น "ห้างหุ้นส่วน" — แต่ความจริงคือ แค่ตกลงร่วมทำธุรกิจและแบ่งกำไร ห้างหุ้นส่วนสามัญก็เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติแล้ว ไม่ต้องมีสัญญาลายลักษณ์อักษรก็ได้ค่ะ กฎหมายถือว่าสัญญาจัดตั้งห้างหุ้นส่วนเกิดขึ้นแล้ว ณ วันที่ตกลงกัน

มาตรา ๑๐๑๒ อันว่าสัญญาจัดตั้งห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทนั้น คือสัญญาซึ่งบุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปตกลงเข้ากันเพื่อกระทำกิจการร่วมกัน ด้วยประสงค์จะแบ่งปันกำไรอันจะพึงได้แต่กิจการที่ทำนั้น

มาตรา ๑๐๒๕ อันว่าห้างหุ้นส่วนสามัญนั้น คือห้างหุ้นส่วนประเภทซึ่งผู้เป็นหุ้นส่วนหมดทุกคนต้องรับผิดร่วมกันเพื่อหนี้ทั้งปวงของหุ้นส่วนโดยไม่มีจำกัด

น้องแว่นสรุปค่ะ

Kelomn AI · ข้อ 1 จาก 5

1. แค่ตกลงร่วมทำธุรกิจและแบ่งกำไร — ห้างหุ้นส่วนสามัญเกิดขึ้นทันที ไม่ต้องรอจดทะเบียนค่ะ
2. ไม่มีสัญญาลายลักษณ์อักษรก็ผูกพัน — แต่ถ้ามีสัญญาชัดเจนจะยืนยันสิทธิได้ง่ายกว่ามากค่ะ

กรณีลุง A กับ B ไม่ได้เขียนสัญญาว่ากำไรจะแบ่งกี่เปอร์เซ็นต์ แล้ว B บอกว่าตัวเองบริหารเองทั้งหมดจึงควรได้มากกว่า — กฎหมายมาตรา ๑๐๔๔ พูดชัดเจนมากค่ะ: แบ่งตามส่วนที่ลงหุ้น เท่านั้น ไม่มีข้อยกเว้นสำหรับ "คนที่ทำงานมากกว่า"

ลุง A กับ B ลงเงินคนละ 50,000 บาทเท่ากัน ดังนั้น กำไรและขาดทุนต้องแบ่งครึ่ง 50:50 เสมอ แม้ B จะบริหารคนเดียวก็ตาม

มาตรา ๑๐๔๔ อันส่วนกำไรก็ดี ส่วนขาดทุนก็ดี ของผู้เป็นหุ้นส่วนทุก ๆ คนนั้น ย่อมเป็นไปตามส่วนที่ลงหุ้น

น้องแว่นสรุปค่ะ

Kelomn AI · ข้อ 2 จาก 5

1. กำไรและขาดทุนแบ่งตามสัดส่วนเงินลงหุ้น — ใครลงมาก ได้มาก แบกขาดทุนมากตามไปด้วยค่ะ
2. ไม่มีข้อยกเว้นสำหรับ 'คนบริหาร' — ถ้าอยากได้ค่าบริหารเพิ่ม ต้องตกลงระบุไว้ในสัญญาก่อนนะคะ

นี่คือเรื่องที่น่ากลัวที่สุดของห้างหุ้นส่วนสามัญค่ะ B แอบไปกู้เงินธนาคาร 500,000 บาทในนามร้าน โดยที่ลุง A ไม่รู้เรื่อง — A ต้องรับผิดด้วยไหม?

คำตอบตามมาตรา ๑๐๕๐ ชัดเจนมากค่ะ: ใช่ ต้องรับผิดร่วมกันทุกคนโดยไม่จำกัดจำนวน เพราะ B จัดทำไปในทางที่เป็นธรรมดาการค้าขายของห้างหุ้นส่วน เจ้าหนี้สามารถฟ้องลุง A ให้ชำระหนี้แทน B ได้ทั้งหมดเลยค่ะ ประกอบกับมาตรา ๑๐๒๕ ที่กำหนดให้หุ้นส่วนรับผิดไม่จำกัด

มาตรา ๑๐๕๐ การใด ๆ อันผู้เป็นหุ้นส่วนคนใดคนหนึ่งได้จัดทำไปในทางที่เป็นธรรมดาการค้าขายของห้างหุ้นส่วนนั้น ท่านว่าผู้เป็นหุ้นส่วนหมดทุกคนย่อมมีความผูกพันในการนั้น ๆ ด้วย และจะต้องรับผิดร่วมกันโดยไม่จำกัดจำนวนในการชำระหนี้อันได้ก่อให้เกิดขึ้นเพราะจัดการไปเช่นนั้น

มาตรา ๑๐๒๕ อันว่าห้างหุ้นส่วนสามัญนั้น คือห้างหุ้นส่วนประเภทซึ่งผู้เป็นหุ้นส่วนหมดทุกคนต้องรับผิดร่วมกันเพื่อหนี้ทั้งปวงของหุ้นส่วนโดยไม่มีจำกัด

น้องแว่นสรุปค่ะ

Kelomn AI · ข้อ 3 จาก 5

1. หุ้นส่วนทุกคนรับผิดร่วมโดยไม่จำกัดจำนวน — เจ้าหนี้เลือกฟ้องใครก็ได้ให้ชำระทั้งหมดค่ะ
2. แม้ไม่รู้เรื่องก็ยังรับผิด — ตราบที่หุ้นส่วนทำไปในทางธุรกิจปกติของร้าน นี่คือต้นทุนซ่อนเร้นของการเป็นหุ้นส่วนสามัญค่ะ

ลุง A ต้องการเปลี่ยนเมนูหลัก แต่ B บอกว่าตัวเองเป็นผู้จัดการคนเดียว ไม่ต้องขออนุญาตใคร — จริงหรือเปล่า? มาตรา ๑๐๓๓ ตอบว่า ถ้าไม่ได้ตกลงกันไว้ ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนมีสิทธิจัดการได้ แต่มีข้อสำคัญค่ะ

ข้อสำคัญคือ: ถ้าหุ้นส่วนอีกคนทักท้วง สัญญานั้นจะเข้าทำไม่ได้ นั่นหมายความว่าลุง A มีสิทธิทักท้วงการตัดสินใจของ B ได้เต็มๆ และ B ก็ทักท้วง A ได้เช่นกัน ดังนั้น B จึงไม่มีอำนาจตัดสินใจเดี่ยวโดยอัตโนมัติค่ะ

มาตรา ๑๐๓๓ ถ้าผู้เป็นหุ้นส่วนมิได้ตกลงกันไว้ในกระบวนจัดการห้างหุ้นส่วนไซร้ ท่านว่าผู้เป็นหุ้นส่วนย่อมจัดการห้างหุ้นส่วนนั้นได้ทุกคน แต่ผู้เป็นหุ้นส่วนคนหนึ่งคนใดจะเข้าทำสัญญาอันใดซึ่งผู้เป็นหุ้นส่วนอีกคนหนึ่งทักท้วงนั้นไม่ได้ ในกรณีเช่นนี้ ท่านให้ถือว่าผู้เป็นหุ้นส่วนย่อมเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการทุกคน

น้องแว่นสรุปค่ะ

Kelomn AI · ข้อ 4 จาก 5

1. ทุกคนมีสิทธิจัดการร้านได้ — แต่คนอื่นทักท้วงเมื่อใด สัญญานั้นเข้าทำไม่ได้ค่ะ
2. ถ้าอยากให้ใครมีอำนาจตัดสินใจเดียว — ต้องระบุในสัญญาหุ้นส่วนไว้ก่อนนะคะ ไม่งั้นทุกคนเท่ากันหมดเลย

สุดท้ายลุง A ทนไม่ไหว อยากเลิกกับ B แล้วรับ น้อง F (เพื่อนร่วมงาน) เข้ามาแทน — ทั้งสองเรื่องนี้มีหลักกฎหมายกำกับอยู่ชัดเจนค่ะ

การเลิกหุ้นส่วน: ตามมาตรา ๑๐๕๕ ห้างหุ้นส่วนสามัญเลิกได้หลายกรณี รวมถึงกรณีที่หุ้นส่วนคนใดคนหนึ่ง บอกกล่าวให้เลิก แก่คนอื่นๆ ตามขั้นตอนในมาตรา ๑๐๕๖

การรับหุ้นส่วนใหม่: ถ้า F เข้ามาแทน B — F จะต้องรับผิดในหนี้เก่าของร้านด้วย ตามมาตรา ๑๐๕๒ ดังนั้นก่อนรับหุ้นส่วนใหม่ ต้องตรวจสอบหนี้สินร้านให้ชัดก่อนเสมอ ดูข้อ 3

มาตรา ๑๐๕๕ ห้างหุ้นส่วนสามัญย่อมเลิกกันด้วยเหตุดังกล่าวต่อไปนี้ (๑) ถ้าในสัญญาทำไว้มีกำหนดกรณีอันใดเป็นเหตุที่จะเลิกกัน เมื่อมีกรณีนั้น (๒) ถ้าสัญญาทำไว้เฉพาะกำหนดกาลใด เมื่อสิ้นกำหนดกาลนั้น (๓) ถ้าสัญญาทำไว้เฉพาะเพื่อทำกิจการอย่างหนึ่งอย่างใดแต่อย่างเดียวเมื่อเสร็จการนั้น (๔)
เมื่อผู้เป็นหุ้นส่วนคนใดคนหนึ่งให้คำบอกกล่าวแก่ผู้เป็นหุ้นส่วนคนอื่น ๆ ตามกำหนดดังบัญญัติไว้ในมาตรา ๑๐๕๖ (๕) เมื่อผู้เป็นหุ้นส่วนคนใดคนหนึ่งตาย หรือล้มละลาย หรือตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ

มาตรา ๑๐๕๒ บุคคลผู้เข้าเป็นหุ้นส่วนในห้างหุ้นส่วนย่อมต้องรับผิดในหนี้ใด ๆ ซึ่งห้างหุ้นส่วนได้ก่อให้เกิดขึ้นก่อนที่ตนเข้ามาเป็นหุ้นส่วนด้วย

น้องแว่นสรุปค่ะ

Kelomn AI · ข้อ 5 จาก 5

1. เลิกหุ้นส่วนได้หลายทาง — รวมถึงการบอกกล่าวเลิกตาม ม.1055 (๔) แต่ต้องทำตามขั้นตอนที่ ม.1056 กำหนดค่ะ
2. หุ้นส่วนใหม่รับผิดหนี้เก่าด้วย — ตรวจสอบหนี้สินร้านก่อนรับใครเข้ามาเป็นหุ้นส่วนทุกครั้งค่ะ